Ćwiczenia czynne

W ćwiczeniach tych ruchy wykonuje samodzielnie pacjent. W zależności od stopnia trudności dzielą się na poszczególne grupy.

Podział ćwiczeń czynnych

czynne w odciążeniu - bez pokonywania siły grawitacji
czynne w odciążeniu z oporem
czynne z oporem

Czynne w odciążeniu

Sposoby uzyskiwania odciążeń

podwieszenie — UGUL, terapia master, łóżka ortopedyczne w płaszczyźnie równoległej
zmniejszenie tarcia — gładkie powierzchnie, "wrotki", w płaszczyźnie prostopadłej
środowisko wodne (zanurzenie — pozorna utrata masy ciała)
ręka terapeuty

Rodzaje odciążeń

odciążenie całkowite zrównoważone – podwieszenie osiowe
odciążenie całkowite niezrównoważone – podwieszenie pozaosiowe
odciążenie częściowe – uzależnione od poziomu zanurzenia w wodzie

Cel

przeciwdziałanie zanikom mięśniowym
przyrost siły
zapobieganie przykurczom
zwiększenie zakresu ruchu

Wskazania

zanik i znaczne osłabienie siły mięśni (±1, 2, ±2 w skali Lovetta)
słaby zrost kostny
zmiany chorobowe powierzchni stawowych

Przeciwwskazania

ostre stany zapalne stawów
stany zapalne tkanek okołostawowych
stany zapalne żył
wysoka gorączka
złamania, stany pourazowe, po złamaniach kości z niepełnym zrostem
stany po zwichnięciu
urazy skóry, mięśni i innych tkanek
bezpośrednio po zabiegach operacyjnych przed zdjęciem szwów
występowanie bólu podczas ćwiczenia

Wskazówki metodyczne

pozycja wyjściowa — analogiczna do testu Lovetta na ocenę 2
płaszczyzna wykonywanego ruchu równoległa do podłoża (oprócz ruchów rotacji)
odciążenie za pomocą podwieszek (wygodne, bezpieczne)
zawieszenie osiowe powinno być utworzone bezpośrednio nad stawem, w którym wykonywany jest ruch
zawieszenie pozaosiowe — przesunięty punkt zawieszenia kończyny w kierunku wykonywanego ruchu ułatwia ruch (przewaga ±2)

Przesunięcie punktu zawieszenia kończyny przeciwnie do kierunku wykonywanego ruchu utrudnia ruch (przewaga +2). Ćwiczenia powinny być dostosowane do stanu pacjenta i monitorowane pod kątem bólu oraz tolerancji wysiłku.

Typy zawieszenia

dogłowowe
odgłowowe
czas trwania ćwiczenia: 3–10 min dla każdej płaszczyzny
ruch powinien być wykonywany w pełnym zakresie, o ile nie występują przeciwwskazania

Ćwiczenia w odciążeniu z oporem

Cel

uzyskanie przyrostu siły osłabionych mięśni

Wskazania

osłabienie siły mięśni (+2, 3, +3)
zmiany chorobowe w powierzchniach stawowych

Przeciwwskazania

ostre stany zapalne stawów
stany zapalne tkanek okołostawowych
stany zapalne żył
wysoka gorączka
złamania, stany pourazowe, po złamaniach kości z niepełnym zrostem
stany po zwichnięciu
urazy skóry, mięśni i innych tkanek
bezpośrednio po zabiegach operacyjnych przed zdjęciem szwów
występowanie bólu podczas ćwiczenia

Ćwiczenia w odciążeniu z oporem wykonuje się najczęściej w podwieszaniu osiowym, stosując odciążenie ciężarkiem za pomocą dodatkowego zestawu: linek, bloczków, mankietów. Alternatywnie można stosować taśmy (np. theraband), sprężyny, opór ręczny, hantle, ekspandery czy urządzenia mechanicznymi blokami. Czas i tempo dobiera się indywidualnie w zależności od możliwości pacjenta — około 2–8 min dla jednej grupy mięśniowej.

Uwaga: powyższe zasady nie dotyczą ruchu rotacji. Zasada doboru obciążeń: obciążenie w ćwiczeniach czynnych z oporem powinno być stopniowane, nie przekraczając fizjologicznych możliwości ćwiczonego odcinka.

Współczynnik Browna-Fischera

Ciężar ciała	Udział w ciężarze całego ciała [%]
głowa	7,1
tułów	42,7
ramię	3,4
przedramię	2,3
ręka	6,9
udo	11,6
podudzie	5,3
stopa	1,8