Fizjoterapia po zabiegach artroskopowych i endoprotezoplastyce

• ćwiczenia bierne na szynie CPM (continuous passive motion)
• ćwiczenia czynne, których celem jest wyuczenie prawidłowej kokontrakcji — świadomej kontroli napięcia mięśni kolana zapewniającej stabilizację czynną i ochronę przeszczepu
• ćwiczenia m. czworogłowego uda
• ćwiczenia izometryczne
• ochładzanie
• pole magnetyczne
• trening ogólny i ukierunkowany bez tzw. aktywności "ścinających" (ruch koślawiąco-skrętny, np. pivot, zwody, slalom)
• wyuczenie mechanizmów ochronnych (odciążających)
• Pierwsze ćwiczenia z obciążeniem można rozpocząć po około 3 miesiącach od zabiegu
• ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych

Bezpieczny powrót do sportu wyczynowego może nastąpić po wygojeniu przeszczepu i odzyskaniu pełnej sprawności stawu oraz kontroli mięśniowej i sensomotorycznej (propriocepcja i kokontrakcja) — zwykle realnie po 5–8 miesiącach od zabiegu. Rekonstruowane więzadło przechodzi proces tzw. "ligamentyzacji" — przebudowy przeszczepu w tkankę zbliżoną strukturalnie do pierwotnego więzadła (wnikanie naczyń i tworzenie zakończeń nerwowych). Proces ten może trwać do 2–3 lat.

Artroskopia

Artroskopia, czyli wziernikowanie stawu za pomocą układu optycznego, należy do mało inwazyjnych technik diagnostyczno-operacyjnych w chirurgii stawów, m.in. stawu kolanowego. Dzięki powiększeniu obrazu diagnostyka stała się bardzo precyzyjna, co umożliwiło rozwój mało inwazyjnych technik operacyjnych w leczeniu schorzeń stawu kolanowego, np. meniscektomii czy plastyki więzadeł.

Rodzaj zabiegów artroskopowych stawu kolanowego

• diagnostyka błony maziowej kolana z biopsją lub bez
• jedna meniscektomia (przyśrodkowa lub boczna, włączając golenie łąkotki)
• dwie meniscektomie (przyśrodkowa i boczna, włączając golenie łąkotki)
• przecięcie troczków bocznych rzepki
• szycie jednej łąkotki (przyśrodkowej lub bocznej)
• szycie dwóch łąkotek (przyśrodkowej i bocznej)
• uwolnienie operacyjne zachyłków kolana (artroliza)
• usunięcie ciał wolnych (osteochondritis dissecans, fragmenty chrząstki itp.)
• częściowa synowektomia jednokomartmentowa
• synowektomia wielokompartmentowa (dwa lub więcej przedziałów kolana)
• plastyka powierzchni chrzęstnej (golenie, chondroplastyka termiczna)
• plastyka chrząstki metodą mikrozłamań
• przeszczep własny chrząstki z użyciem bloczków chrzęstno-kostnych
• stabilizacja osteochondritis dissecans (kotwy, śruby)
• plastyka dołu międzykłykciowego
• wycięcie fragmentów uszkodzonych struktur (np. kikut więzadła)
• usunięcie śródstawowych elementów zespalających (śruby, kołki, staplery)
• usunięcie wyrośli kostnych
• plastyka więzadła krzyżowego przedniego z użyciem autogennych przeszczepów ścięgien zginaczy lub fragmentu więzadła rzepki

Rodzaj zabiegów artroskopowych stawu barkowego

• akromioplastyka
• rekonstrukcja pierścienia rotatorów
• stabilizacja i plastyka uszkodzeń obrąbka stawowego
• uwolnienie ze zrostów barku zamrożonego

Rodzaje zabiegów artroskopowych: http://www.klinika.net.pl/texty/artroskopia.htm

Postępowanie zapobiegawczo-ochronne przed operacją polega na

• nauczaniu właściwego posługiwania się kulami, odpowiednio do istniejących zmian w narządzie ruchu oraz zaburzeń chodu; umiejętność prawidłowego wykorzystania kul ma istotne znaczenie w ochronie stawu biodrowego
• wzmocnieniu siły mięśniowej
• ćwiczeniach izometrycznych

Postępowanie we wczesnym okresie pooperacyjnym

• odpowiednie ułożenie

Operowana kończyna powinna być ułożona w lekkim zgięciu w stawie biodrowym wynoszącym ok. 20° i odwiedzeniu około 30°. Należy zabezpieczyć kończynę przed przypadkowym skręceniem na zewnątrz, ustawiając ją w tzw. położeniu pośrednim. Ułożenie kończyny na odpowiedniej szynie chroni staw przed zwichnięciem w pierwszych godzinach po operacji, gdy działa jeszcze znieczulenie, oraz zapewnia dogodne warunki gojenia tkanek. Niewłaściwa pozycja kończyny — przywiedzenie połączone z rotacją zewnętrzną uda — może spowodować zwichnięcie operowanego stawu, szczególnie przy znacznej osteoporozie.

• ćwiczenia czynne odcinków nieobjętych unieruchomieniem
• ćwiczenia izometryczne
• ćwiczenia synergistyczne
• ćwiczenia synkinetyczne
• pionizacja chorego i nauka chodzenia o kulach — zazwyczaj rozpoczyna się w 3.–4. dniu po operacji

Na pełne obciążenie operowanego stawu można zezwolić po 3–4 miesiącach od operacji, wyłącznie po spełnieniu następujących warunków:

• bezbolesność operowanego biodra
• dobry zakres ruchów w operowanym stawie
• ujemny objaw Trendelenburga
• prawidłowy obraz RTG operowanego biodra

Po cementowej implantacji endoprotezy — w miarę odzyskiwania sprawności operowanej kończyny chory może wcześniej rozpocząć jej częściowe obciążanie, przenosząc większy ciężar na kule. Zwykle dzieje się to w 2.–3. tygodniu po operacji. Ćwiczenia wykonywane we wczesnym okresie pooperacyjnym powinny być ukierunkowane na:

• zwiększenie zakresu ruchów w operowanym stawie
• wzmocnienie siły mięśniowej
• niewywoływanie bólu
• niepowodowanie niekorzystnego wpływu na stabilność endoprotezy osadzonej w wytworzonym łożu kostnym

Po wygojeniu rany operacyjnej korzystną formą usprawnienia są ćwiczenia w basenie prowadzone pod nadzorem kinezyterapeuty. Dużą wartość terapeutyczną mają również ćwiczenia bloczkowe wykonywane w odciążeniu kończyny. Unoszenie operowanej kończyny z wyprostowanym stawem kolanowym powinno być zakazane z powodu niekorzystnych naprężeń między głową a panewką sztucznego stawu. Przydatne mogą być proste środki pomocnicze, np. szczypce do podnoszenia przedmiotów z podłogi lub łyżka do obuwia z wydłużoną rączką — eliminują one konieczność schylania się i zmniejszają obciążenie operowanego stawu.