Fizjoterapia w rozedmie płuc

Przyczyna

• nie jest w pełni poznana
• najczęściej palenie tytoniu
• czynniki alergiczne: chemiczne, środowiskowe, mechaniczne
• rzadziej: niedobór alfa-1 antytrypsyny

Opis

Duże opory w drogach oddechowych oraz mechanizm zaporowy wydechowy powodują, że większość powietrza jest zatrzymywana w pęcherzykach płucnych i dochodzi do rozdymania. Sprzyja temu kaszel, który powoduje wzrost ciśnienia w naczyniach włosowatych, tym samym hamuje w nich krążenie krwi. To powoduje stopniowy zanik ścian pęcherzyków płucnych i przegród międzypęcherzykowych. Cienkie ściany pęcherzyków łatwo pękają przy wysiłku lub kaszlu, tworząc olbrzymie pęcherze rozedmowe. Niedotlenienie powoduje na drodze odruchowej skurcz naczyń włosowatych i tętniczych, co jeszcze bardziej zwiększa opory w krążeniu płucnym. Dochodzi do przeciążenia prawej komory serca, potem jej niewydolności, tzw. zespół płucno-sercowy.

Występuje zaburzenie:

• wentylacji
• dystrybucji
• perfuzji
• dyfuzji

Objawy rozedmy

• kaszel
• odkrztuszanie
• szybkie męczenie się
• duszność
• klatka piersiowa beczkowata
• maleje ruchomość klatki piersiowej
• nadmierne napięcie mięśni międzyżebrowych
• spadek siły przepony i mięśni brzucha
• zmniejszony FEV1 (natężona objętość wydechowa w ciągu 1 s; norma ok. 75%) — w rozedmie FEV1 ≈ 50%
• pojawia się mechanizm wentylowy wydechowy (na skutek wzrostu ciśnienia tylna ściana tchawicy wpukla się do jej światła, utrudniając wydech), tzw. „pułapka dla powietrza”
• zmiany nie obejmują całych płuc, co powoduje „przeciek czynnościowy” — mieszanie się krwi utlenowanej z krwią niedostatecznie natlenioną oraz „przeciek anatomiczny”
• kwasica
• sinica w długim przebiegu choroby
• niewydolność oddechowa przewlekła przy długiej chorobie

Leczenie

• farmakologia
• kinezyterapia oddechowa — należy jak najwcześniej ją rozpocząć, powinna być indywidualnie dobrana do pacjenta

Rehabilitacja

Cele kinezyterapii oddechowej:

• zmniejszenie nadmiernego napięcia mięśni klatki piersiowej
• nauka krótkiego wdechu i wydłużonego, spokojnego wydechu bez parcia; wykonujemy to ze zwężonymi ustami

• ułatwienie odkrztuszania
• zwiększenie ruchomości dolnych partii żeber
• wzmocnienie przepony i mięśni brzucha

Przed ćwiczeniami należy uzyskać ogólne rozluźnienie mięśni. Uzyskujemy to poprzez:

• wygodną pozycję półleżącą
• masaż klatki piersiowej
• sprężynowanie klatki piersiowej

Stosujemy także w kinezyterapii:

• ćwiczenia wydechu z opaską nieelastyczną na dolnych partiach żeber w siadzie, staniu i chodzie (wdech — 1 krok, wydech — 3 kroki)

• ćwiczenia rozluźniające klatki piersiowej w formie rytmicznych, luźnych skłonów i skrętów tułowia — można je wykonywać u pacjentów bez zaawansowanej niewydolności oddechowej
• ćwiczenia w formie gwizdu lub dmuchania zapobiegające uruchomieniu mechanizmu wentylowego
• dmuchanie na płomień świecy (świeca ok. 15 cm od ust na początku); chory siedzi i dmucha przez przymknięte usta, ale nie gasi świecy; stopniowo oddalamy świecę do 100 cm i przechodzimy do pozycji stojącej; ćwiczenie trwa około 3 minuty

• ćwiczenia wydechu do słoika z wodą przez rurkę — pacjent ma możliwość obserwacji siły wydechu

• nie wolno dmuchać balonika — może to prowadzić do nadmiernego wzrostu ciśnienia wewnątrzpęcherzykowego
• przed odkrztuszaniem wykonujemy oklepywanie klatki piersiowej
• ćwiczenia oddechowe przy stabilizacji obręczy barkowej, np. siad na krześle z chwytem za poprzeczki krzesła; można to zrobić w leżeniu z woreczkami ok. 3 kg na okolicy podobojczykowej
• ćwiczenia przepony w leżeniu na plecach z kończynami dolnymi (kkd) ugiętymi, ramiona wzdłuż tułowia (o ile nie mają one stwarzać oporu); można oporować np. woreczkami, głowa ma być na niewielkiej poduszce; najlepszy efekt dają ćwiczenia przy współudziale terapeuty, który układa ręce na brzuchu i klatce piersiowej pacjenta. Ćwiczenia te początkowo trwają 10 minut, potem wydłużamy je do 20–30 minut
• ćwiczenia ogólnokondycyjne — mają zastosowanie na początku choroby, zawierają dużo ćwiczeń korekcyjnych

U chorych z ciężką niewydolnością oddechową nie stosujemy kinezyterapii oddechowej.

Bibliografia

• Milanowska — Podstawy rehabilitacji ruchowej
• Rosławski — Lecznicze ćwiczenia oddechowe w chorobach płuc
• Obrazki A.D.A.M: http://www.cipladoc.com/html/eom/BreathingExercisesforCOPD.htm