Jak rozmawiać z pacjentem o bólu?
Jak rozmawiać z pacjentem o bólu?
Najczęstsze pytania jakie pojawiają się w pracy z pacjentami, którzy odczuwają ból to między innymi: dlaczego boli?, jak długo będzie boleć?, co robić?
Każdy pacjent odczuwa ból, niezależnie czy jest to pacjent z urazem ortopedycznym, neurologicznym, pacjent po zabiegu chirurgicznym czy też pacjent z astmą. W jaki sposób zapoznać pacjenta z tematyką bólu przedstawia krótko poniższa ściąga.
Czym jest ból?
Według definicji WHO jest to nieprzyjemne doświadczenie czuciowe i uczuciowe związane z potencjalnym lub faktycznym uszkodzeniem ciała, ewentualnie opisane przez pacjenta w słowach mogących przypominać takie uszkodzenie.
Jaka jest przyczyna bólu?
Tradycyjnie rozróżniamy cztery typy przyczyn bólu:
- Nadmiar bodźca bólowego
- Odnerwienie (ból fantomowy, przy uszkodzeniu splotu ramiennego)
- Ból psychogenny (brak organicznych czynników)
- Nadczynność układu autonomicznego (zespół Sudecka)
Najczęstsza przyczyna bólu wynika z nadmiaru bodźca bólowego.
Jakie są pozytywne i negatywne aspekty bólu?
Ostry ból wywołuje strach i jest sygnałem zagrożenia życia. Pełni rolę informatora i alarmuje o nieprawidłowościach. Spełnia funkcję ochronną, dlatego też jest zjawiskiem użytecznym.
W przypadku gdy ból występuje przez dłuższy okres czasu, zgodnie z teorią Hansa Selyego, gdy organizm jest osłabiony, przedłużający się ból będzie predysponował do zmiany nastroju i organizm zareaguje depresją. Pacjent będzie poszukiwać nowych środków terapeutycznych, które przyniosą mu minimalną ulgę lub w najgorszym przypadku nie dając efektu przeciwbólowego doprowadzą do utrwalenia się bólu i pogorszenia stanu zarówno fizycznego, jak i psychicznego. W tym przypadku ból przewlekły staje się niezależną 'jednostką chorobową'.
Ile może trwać ból?
Za granicę bólu ostrego przyjmuje się okres 3–6 miesięcy. Po tym okresie ból ostry utrwala się i przyjmuje charakter bólu przewlekłego.
Ból z punktu widzenia neurofizjologii
Drogi przewodzenia bólu obejmują zarówno ośrodki korowe jak i układ nerwowy obwodowy. Przeczulica często spotykana u pacjentów po udarze czy też urazach wynika między innymi z pobudzenia wolnych włókien nerwowych znajdujących się w powłokach skóry, mięśni czy też stawów. Wśród tych zakończeń dominują włókna C (wolne, niezmielinizowane, przewodzące powoli) oraz A-delta (cienkie, częściowo zmielinizowane, przewodzące szybciej).
Są one czułe na wszystkie rodzaje bodźców i charakteryzują się tym, że przy powtarzającym się bodźcu (np. drażnienie skóry lodem, użycie dezodorantu) obniża się ich próg wrażliwości, a zwiększa się odpowiedź komórkowa. Możemy wtedy zaobserwować spontaniczną reakcję, która charakteryzuje się silnym piekącym bólem zgłaszanym przez pacjenta.
Dodatkowo w okolicach tych zakończeń wolnych włókien nerwowych występują substancje chemiczne, które mogą wpływać na tworzenie się bólu. Substancje takie jak bradykinina, histamina, prostaglandyny i inne posiadają zdolność do aktywowania oraz uwrażliwiania receptorów bólowych, tym samym doprowadzając do zapalenia neuropochodnego.
W rogu tylnym substancji szarej rdzenia kręgowego można wyodrębnić dwie grupy komórek nerwowych, które odpowiadają na bodźce bólowe. Jedne z nich, nazywane neurony niespecyficzne, reagują zarówno na dotyk jak i na bodźce bólowe. Ich aktywność zwiększa się w zależności od nasilenia stymulacji; aktywowane są poprzez pobudzenia pochodzące głównie z narządów wewnętrznych, mięśni i stawów. Drugie, nazywane neurony specyficzne, odpowiadają tylko na silne bodźce bólowe.
Również w rogach przednio-bocznych, sznurach tylnych i bocznych substancji białej rdzenia może przebiegać przewodzenie bólu. Tak więc jest wiele dróg, którymi może przebiegać ból. Wiele z nich jeszcze nie jest poznanych. Jedna z teorii mówi, że „ból zawsze znajdzie sobie inną drogę”.
Naukowcom najtrudniej jest określić drogi bólu w Ośrodkowym Układzie Nerwowym. Na tym poziomie głębsze warstwy kory czuciowej odpowiadają na stymulacje bólowe. W czasie przebiegu przez liczne drogi układu nerwowego bodziec ból ulega ciągłej modyfikacji przez kolejne mechanizmy kontroli. Coraz to nowe odkrycia komplikują pojęcie o neurofizjologii przekazu bólu.
Stymulacja elektryczna pnia mózgu może wywołać bardzo duże tłumienie nadmiaru bodźców bólowych, jednakże nie można tego łatwo zastosować u ludzi, gdyż w obszarze śródmózgowia znajdują się ośrodki życiowe.
Jak bada się ból?
Do oceny bólu stosuje się skale: między innymi jednowymiarowe (słowne, numeryczne — np. VAS, NRS), wielowymiarowe (ankiety, Kwestionariusz McGilla) oraz behawioralne (oceniające typy zachowań chorego).
„Opisywać ból jedynie w kategoriach natężenia, to jak opisywać świat widzialny jako smugę światła, zapominając o kolorach, fakturze i innych odczuciach wizualnych” - Melzack
