Podział okresów zdrowienia wg. S. Brunnstrom
Skala Brunnstrom, czyli podział okresów zdrowienia (Brunnstrom stages of motor recovery), dotyczy poziomów funkcjonowania pacjenta w zakresie oceny kończyny górnej, dolnej, ręki, komunikowania się, stanu psychicznego (rozumienie, intelekt, koncentracja, pamięć świeża, stan emocjonalny), czynności zwieraczy, wydolności krążenia oraz oceny stanu funkcjonalnego. Skala stosowana jest najczęściej u pacjentów z niedowładem połowiczym po udarze mózgu i opiera się na klinicznych obserwacjach przebiegu odzyskiwania funkcji ruchowych.
Poziom aktywności funkcjonalnej oceniany jest na podstawie jakości ruchu i odzwierciedla kontrolę motoryczną badanego. Skala opiera się na zaobserwowanych wzorcach, w których powrót czynności ruchowej u chorych z niedowładem połowiczym przebiega według zbliżonych etapów: początkowo występuje niedowład wiotki, który może przejść w spastyczny; po osiągnięciu maksymalnego napięcia mięśniowego następuje jego stopniowe zmniejszanie. Czas przejścia między etapami wykazuje dużą zmienność indywidualną, a poprawa może ulec zatrzymaniu na jednym z etapów. Wyższy stopień w skali świadczy o lepszym stanie funkcjonalnym.
- 1 — wiotkość
- 2 — niewielkie zgięcie palców
- 3 — możliwy globalny chwyt bez możliwości otwarcia ręki, tzw. chwyt hakowy
- 4 — czynny wyprost palców w niewielkim zakresie, zdolność chwytania między kciuk a palec wskazujący, tzw. chwyt boczny
- 5 — chwyt cylindryczny i sferyczny; czynny wyprost palców w niepełnym zakresie
- 6 — obecne selektywne ruchy palców, mniej dokładne niż po stronie przeciwnej
Po zakończeniu fazy ostrej powrót funkcji przebiega według następującej sekwencji:
- Pojawienie się patologicznych synergii i rozwój spastyczności
- Podczas prób wykonywania ruchów pojawienie się patologicznych wzorców synergistycznych
- Obniżenie spastyczności, możliwość wykonywania nieskomplikowanych ruchów dowolnych
- Dalsze obniżanie spastyczności, możliwość wykonywania bardziej złożonych ruchów dowolnych
- Prawie zupełny zanik spastyczności, zbliżenie ruchów dowolnych do normalnej aktywności
- Występowanie normalnych, skoordynowanych ruchów; poprawa ruchów całej ręki i palców
| OKRES | NAPIĘCIE MM | CHARAKTERYSTYKA |
|---|---|---|
| I ciszy neurologicznej | Zmniejszone | Brak ruchów czynnych; ruch bierny nie powoduje wzrostu napięcia mięśniowego. |
| II rozwoju spastyczności | Wzmożone | Możliwe do wykonania są proste ruchy czynne; zaczynają im jednak towarzyszyć synergie mięśniowe. |
| III pełnej spastyczności | Maksymalnie zwiększone | Pełny obraz synergii mięśniowych, nasilających się zwłaszcza w pozycji stojącej. |
| IV obniżenia spastyczności | Znaczne wzmożenie | Możliwe do wykonania są proste ruchy czynne; np. zgięcie kończyny górnej w stawie ramiennym przy wyproście w łokciu, odwrócenie i nawrócenie przedramienia w podobnych warunkach, odwracanie stopy w pozycji siedzącej. |
| V wzrastającej kontroli ruchów dowolnych | Nieznacznie wzmożone | Znaczny powrót funkcji; możliwe odwracanie i nawracanie przedramienia przy zgiętym stawie łokciowym, zginać kończynę dolną strony uszkodzonej w stawie kolanowym w podporowej fazie chodu. |
| VI pełnej kontroli ruchów dowolnych | Prawidłowe | Pełny powrót funkcji motorycznych; synergie ujawniają się jedynie podczas szybko wykonywanych ruchów. |
Zmiany występujące w stanie pacjenta zwykle obserwuje się w okresie około 1 roku.
Kończyna górna
- Pacjent nie wykonuje żadnych ruchów i nie napina mięśni; napięcie mięśniowe wiotkie (nie stwierdza się oporu mięśni).
- Zaznaczają się podstawowe synergie lub niektóre z ich komponentów; często zamiast ruchów stwierdza się tylko napinanie mięśni; zaczyna pojawiać się spastyczność. Synergia to reakacja mięśniowa, w której masowe współdziałanie grup mięśniowych (prostowniki, zginacze) powoduje wykonanie ruchu według prymitywnego stereotypu. Jest ona przejawem zaburzeń w mózgowym sterowaniu ruchem, w tym procesów pobudzania i hamowania mięśni agonistów i antagonistów.
- Podstawowe synergie lub niektóre ich komponenty występują wyraźnie i mają charakter ruchu dowolnego; spastyczność osiąga maksymalne nasilenie.
- Spastyczność ulega zmniejszeniu, a ruchy czynne przekraczają już zakres samych synergii; możliwe są ruchy izolowane w pojedynczych stawach.
- Spastyczność nadal ulega zmniejszeniu; stwierdza się ruchy izolowane, niezależne od podstawowych synergii.
- Możliwe jest swobodne wykonywanie ruchów izolowanych; ruchy są dobrze skoordynowane, napięcie mięśni zbliżone do prawidłowego.
Kończyna dolna
- Brak napięcia mięśni i niemożność wykonywania jakichkolwiek ruchów.
- Pojawiają się podstawowe synergie i ich komponenty; ruchy możliwe w pozycji leżącej lub stojącej; występuje napięcie mięśni o charakterze spastycznym.
- Wyraźnie występują podstawowe synergie lub ich komponenty; spastyczność mięśni osiąga maksymalny stopień.
- Pojawiają się pojedyncze ruchy izolowane, na przykład zgięcie w stawie kolanowym do kąta ponad 90°; zginanie grzbietowe stopy w pozycji siedzącej; spastyczne napięcie mięśni ulega zmniejszeniu.
- Spastyczne napięcie mięśni utrzymuje się w nieznacznym stopniu; możliwe izolowane zgięcie w stawie kolanowym w pozycji stojącej.
- Możliwy swobodny chód ze zmienną prędkością, dowolne nawracanie stopy w pozycji stojącej; napięcie mięśni zbliżone do prawidłowego.
Ręka
- Brak ruchów.
- Możliwy jakikolwiek ruch lub napięcie mięśni ręki.
- Zginanie ręki w pięść, ruch zginania i prostowania nadgarstka; możliwe utrzymanie przedmiotu uchwytem hakowym.
- Ruchy obrotowe nadgarstka, zginanie i prostowanie palców; chwyt boczny.
- Wykonywanie chwytu opozycyjnego, cylindrycznego, sferycznego; masowe prostowanie palców.
- Ruchy precyzyjne; rzucanie piłeczki, zapinanie i rozpinanie guzików.
