Wytrzymałoś a wydolność

Wydolność — współczesne określenie to pełny zakres wysiłkowy, jest pojęciem nadrzędnym.

Wytrzymałość to zdolność motoryczna, stanowi niezbędny element każdej aktywności ruchowej. Pozwala na wykonywanie wysiłku fizycznego w różnych warunkach środowiskowych i klimatycznych oraz w stanach napięć psychicznych człowieka; współdecyduje o wartości biologicznej człowieka. Biologicznym podłożem wytrzymałości jest wydolność.

Wydolność to zdolność do wykonywania wysiłku przy rozwinięciu najbardziej ekonomicznych i efektywnych reakcji ustroju. Wydolność określa potencjał ustroju, wytrzymałość charakteryzuje stopień jego wykorzystania (w związku z innymi zdolnościami motorycznymi, umiejętnościami technicznymi, predyspozycjami psychicznymi).

Fizjologicznym podłożem wydolności są:

• metaboliczne zabezpieczenie pracy fizycznej,
• zdolność transportu tlenu i substancji energetycznych,
• zdolność usuwania produktów przemiany materii,
• termoregulacyjna wydolność organizmu,
• funkcja nerwowa mięśni,
• gospodarka wodno‑elektrolitowa.

Zatem wytrzymałość jest pojęciem szerszym od wydolności. Wytrzymałość jest uważana za zdolność średnio uwarunkowaną genetycznie, a dziedziczność jej składowych jest różna. Wytrzymałość i wydolność uważane są za pojęcia ściśle związane z podłożem pracy długotrwałej. Wydolność w przedłużonym sprincie uwarunkowana jest pojemnością glikolityczną i tolerancją kwasów mlekowych.

Metoda oceny siły i wytrzymałości siłowej

• 1‑RM — miara siły badanej; one‑repetition maximum (1‑RM) to największe obciążenie (ciężar), z którym ćwiczący jest w stanie wykonać jedno pełne powtórzenie.
• Moc — produkt pracy: praca (siła × droga) podzielona przez czas; jednostką mocy jest wat (W).
• Wytrzymałość siłowa — określana jako maksymalna liczba powtórzeń z ciężarem stanowiącym np. 75% 1‑RM (dla zawodnika o 1‑RM = 100 kg będzie to ciężar 75 kg).
• Moc generowana przez mięśnie szkieletowe jest efektem siły mięśnia (Po) i szybkości skracania mięśnia (Vmax).
• Siła izometryczna — zależy od liczby sarkomerów ułożonych równolegle, czyli od przekroju poprzecznego mięśnia. Wielkość maksymalnej siły izometrycznej szacuje się na około 80 N/cm2 przekroju poprzecznego mięśnia.

Włókna typu IIa i IIb osiągają znacznie wyższe wartości siły izometrycznej niż włókna typu I. Szybkość skracania mięśni (Vmax) wykazuje silne zróżnicowanie — włókna IIb osiągają znacznie większą szybkość skracania i w efekcie większą moc niż włókna typu I.

Trening siłowy wywołuje głównie zmiany ilościowe (np. hipertrofię, wzrost liczby sarkomerów) niż jakościowe; wzrost liczby sarkomerów wzdłuż mięśnia może prowadzić do zwiększenia jego długości i przyrostu Vmax. W wyniku standardowego treningu siłowego nie dochodzi do transformacji włókien typu I w typu IIb. Trening sprinterski może nieznacznie zwiększać zdolność produkcji ATP.

Diagnostyka wysiłków długiego czasu — test Astranda

Test Astranda to submaksymalny test wysiłkowy (najczęściej wykonywany na ergometrze rowerowym) służący do oszacowania wartości VO2max na podstawie tętna i obciążenia pracy; jest prostą i powszechnie stosowaną metodą przesiewową w ocenie wydolności tlenowej.