Zasady stosowania leków w ciąży
- Unikanie leków i substancji leczniczych w I trymestrze ciąży.
- Unikanie leków teratogennych (powodujących wady, uszkodzenia OUN, opóźnienie rozwoju płodu), np. kodeina, dekstrometorfan, gentamycyna, witamina A, retinol.
- Leki podzielone są na kategorie A, B, C, D i X, gdzie: A — oznacza lek uważany za bezpieczny, a X — bezwzględnie przeciwwskazany.
- Ograniczenie stosowania niesterydowych leków przeciwzapalnych (NLPZ, np. ibuprofen, diklofenak, ketoprofen, naproksen) — leki te (część z nich oznaczona kategorią B) nie są zalecane w I trymestrze ciąży ze względu na ryzyko zaburzeń implantacji zarodka i wzrostu ryzyka poronień. W miarę możliwości warto rozważyć metody niefarmakologiczne (fizjoterapia, techniki manualne, kontrola bólu pod nadzorem specjalisty, TENS po konsultacji).
- Ibuprofen można stosować w II trymestrze w dawce maks. 600 mg/24 h (stosować najniższą skuteczną dawkę).
- Ibuprofen w III trymestrze jest przeciwwskazany (kategoria D) ze względu na ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u płodu, zmniejszenie ilości płynu owodniowego oraz zaburzenia przebiegu porodu.
- Kwas acetylosalicylowy (np. Aspiryna) jest przeciwwskazany w całym okresie ciąży, jeśli dawka przekracza 150 mg.
- Kwas acetylosalicylowy (np. Akard, Polocard) w dawkach kardiologicznych 75–150 mg może być stosowany.
- Metamizol (np. Pyralgina) jest przeciwwskazany we wszystkich trzech trymestrach ciąży.
- Pseudoefedryna (np. preparaty reklamowane jako Ibuprom Zatoki, Gripex, Sudafed, Cirrus, Nurofen Zatoki) stosowana w ciąży jest przeciwwskazana — może zwiększać ryzyko wad płodu (narządu wzroku, słuchu, kończyn, jelita cienkiego).
- Fenylefryna stosowana w ciąży jest przeciwwskazana — może niesie ryzyko wad płodu (narządu wzroku, słuchu, kończyn, jelita cienkiego).
- Paracetamol można stosować we wszystkich trzech trymestrach; zaleca się stosować najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas (maks. 3 g/24 h). W praktyce niezalecane jest długotrwałe, niekontrolowane stosowanie (przykładowo dłużej niż 4 tygodnie bez konsultacji lekarskiej).
- Butamirat (na kaszel) — nieopioidowy lek hamujący odruch kaszlu (kategoria B) — może być doraźnie stosowany w II i III trymestrze ciąży.
- Leki antyhistaminowe i przeciwalergiczne — w I trymestrze ciąży powinny być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych; najbezpieczniejsze są leki II generacji, np. cetyryzyna, a w drugiej kolejności loratadyna (leki z kategorii B).
- Kromoglikan sodowy podawany miejscowo do oka lub nosa (np. Cromohexal) w II i III trymestrze jest dozwolony, ponieważ wchłania się w niewielkim stopniu do krwiobiegu i jest prawdopodobnie bezpieczny.
- Substancje naturalne i zioła nie są do końca przebadane pod kątem wpływu na ciążę, dlatego nie zaleca się ich stosowania w trakcie ciąży.
- Liście maliny mogą przyspieszyć poród; napar stosowany bywa jako środek wspomagający przygotowanie macicy do porodu.
- Kozieradka stosowana w ciąży może przyczynić się do porodu przedwczesnego lub poronienia; podczas karmienia piersią może negatywnie wpływać na dziecko — powodować problemy żołądkowo‑jelitowe oraz nadmierne pobudzenie.
- Zioła hamujące laktację to: szałwia, mięta, pietruszka, liść orzecha włoskiego.
- Koper włoski ma działanie neurotoksyczne (anetol), estrogenne (estragol, anetol), a estragol jest uznawany za związek potencjalnie genotoksyczny i karcynogenny.
- Zielona herbata może ograniczać wchłanianie kwasu foliowego; zaleca się ograniczenie jej spożycia w ciąży.
- Z ziół należy unikać w szczególności w trakcie ciąży: jałowiec, żeńszeń, podbiał, miłorząb japoński, liść malin, hibiskus, szałwia, aloes, chmiel, mięta pospolita, anyż.
- Olejki eteryczne stosowane w medycynie naturalnej, takie jak olejek pietruszkowy, zawierają apitol i mogą wywołać skurcze macicy, co może doprowadzić do poronienia.
- Olejki eteryczne, takie jak olejek z jałowca, zawierają substancje (np. sabinę) i mogą wywołać skurcze macicy, co może doprowadzić do poronienia.
- Zioła uznane za ogólnie bezpieczne w ciąży: pokrzywa, imbir, mięta pieprzowa, rumianek, melisa, żurawina.
- Chlorowodorek benzydaminy (benzydamina) w postaci tabletek do ssania lub sprayu na ból gardła działa miejscowo i jest prawdopodobnie bezpieczny dla płodu — może być stosowany.
- Należy unikać w ciąży leków zawierających sole glinu (np. w tabletkach na nadkwasotę), gdyż mogą powodować działania niepożądane u płodu.
- Acetylocysteina, ambroksol, bromheksyna wchodzące w skład tabletek wykrztuśnych lub syropów (kategoria B) w ostateczności są dozwolone w ciąży.
- Antybiotyki w trakcie ciąży należące do kategorii B, które są uważane za stosunkowo bezpieczne, to m.in.: amoksycylina, ampicylina, cefuroksym, cefaklor, cefadroksyl, azytromycyna; do leków przeciwgrzybiczych: nystatyna, natamycyna.
- Antybiotyki, których należy unikać w czasie ciąży: doksycyklina, tobramycyna, aminoglikozydy (np. streptomycyna, kanamycyna), klarytromycyna, gentamycyna, ciprofloksacyna.