Zastosowanie elektrostymulacji w neurologii

Istnieje kilka metod stosowania w praktyce elektrostymulacji czynnościowej. Najczęściej stosowana jest w stymulacji nerwu strzałkowego u pacjentów neurologicznych w przebiegu niedowładu lub porażenia połowiczego oraz u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Metoda ta stosowana jest w celu reedukacji chodu lub poprawy funkcji chodu, w szczególności u pacjentów po udarze. Stymuluje się stopę do zgięcia grzbietowego i nawracania. Do tego typu stymulacji stosuje się specjalne ortezy FES składające się z stymulatora, dwóch elektrod umieszczonych nad nerwem strzałkowym w okolicy bocznej dołu podkolanowego oraz wyłącznika umieszczonego we wkładce buta pod piętą. Elektrostymulacja rozpoczyna się w momencie oderwania pięty od podłoża, wyłącznik zostaje aktywowany i przesyła serię impulsów na elektrody, które stymulują nerw strzałkowy. W konsekwencji pacjent może wykonać zgięcie grzbietowe i nawrócenie stopy oraz przejść fazę przenoszenia chodu bez tendencji do opadania stopy. W momencie oparcia pięty o podłoże (zapoczątkowanie fazy podporu) dezaktywowana jest stymulacja, co umożliwia pełne obciążenie stopy.

Podobną stymulację możemy przeprowadzić u dzieci z mózgowym porażeniem. Wtórny przykurcz zginaczy kończyn dolnych może predysponować do wytworzenia się stopy końsko-szpotawej. Stopa ustawia się w przywiedzeniu i odwróceniu. Aby zapobiec lub zmniejszyć istniejące kompensacje, można również zastosować elektrostymulację nerwu strzałkowego. W wyniku zastosowania FES obserwuje się normalizację współdziałania mięśni (porażonych i ich antagonistów). Stymulacja przeprowadzana przez dłuższy czas powoduje usprawnianie mięśni stymulowanych oraz mięśni niebędących bezpośrednio stymulowanymi.

U dzieci z MPD również stosuje się elektrostymulację nerwu promieniowego w celu uzyskania funkcji chwytnej porażonej dłoni, lecz ta metoda jest jeszcze w fazie eksperymentów klinicznych, gdyż nie udało się uzyskać precyzyjnego ruchu chwytnego.

Spastyczność

Częstym problemem pacjentów neurologicznych jest występowanie spastyczności. Może ona pojawić się u osób po udarze mózgu, z stwardnieniem rozsianym, u dzieci z MPD, jak również u pacjentów po ucisku, urazie lub zapaleniu rdzenia kręgowego. Towarzyszącymi objawami ujemnymi spastyczności są m.in. osłabienie siły mięśniowej, ograniczenie ruchomości stawowej oraz tworzenie się przykurczy. Stosuje się wiele metod — zarówno farmakologicznych, operacyjnych, jak i rehabilitacyjnych — w celu przeciwdziałania narastaniu spastyczności. W rehabilitacji zastosowanie różnych metod elektrostymulacji może zmniejszyć spastyczność i objawy ujemne. Na przestrzeni lat badacze starali się pośrednio lub bezpośrednio wpływać na charakter spastyczności.

Metody pośrednie

Metody pośrednie charakteryzowały się zastosowaniem elektrostymulacji rdzenia kręgowego w celu:

• eliminacji bólu, który na drodze odruchowej wzmaga spastyczność,
• poprawy funkcji pęcherza, aby nie dochodziło do wzrostu spastyczności na drodze odruchowej w wyniku np. infekcji urologicznej.

Stosowano także elektrostymulację przezskórną, w której pobudzenie rdzenia odbywa się w sposób pośredni, a pobudzenie nerwów i mięśni — w sposób bezpośredni.

Według literatury elektrostymulacja rdzenia kręgowego wpływa na siłę mięśniową oraz na powrót niektórych prawidłowych odruchów, które uprzednio były nieobecne, na przykład w wyniku faradyzacji powłok rdzenia. Może także poprawiać funkcje ruchowe, koordynację i zmniejszać napięcie spastyczne mięśni u chorych ze stwardnieniem rozsianym.

Metody bezpośrednie

Jedną z metod bezpośredniego wpływu na charakter spastyczności opracował Hufschmid. Omawiana metoda polega na stymulacji mięśnia spastycznego krótkim impulsem prostokątnym, który wywołuje jego drżenie i skurcz, a następnie bardzo krótkotrwałe rozluźnienie. W momencie, gdy spastyczny mięsień zaczyna rozluźniać się, stosuje się następny impuls, ale w celu pobudzenia mięśnia antagonistycznego. W ten sposób uzyskuje się skurcz antagonistów w warunkach wyeliminowania oporu stawianego przez mięsień spastyczny. Powtarzając tego rodzaju pobudzenia, można symulować rytmiczne ruchy wywołane przez dwa przeciwstawne mięśnie, co pozwala w pewnym stopniu normalizować tzw. grę mięśniową.

Modyfikację metody Hufschmida opracował Mika, tworząc metodę zwaną tonolizą. Polega ona również na stymulacji mięśnia spastycznego krótkim impulsem prostokątnym lub trójkątnym, który wywołuje drżenie i skurcz, a następnie krótkie rozluźnienie. W odróżnieniu od metody Hufschmida, w czasie trwania rozluźnienia spastycznego mięśnia stosuje się stymulację antagonisty serią impulsów o obwiedni trapezowej, trójkątnej lub sinusoidalnej, co pozwala na dokładniejsze dobranie czasu opóźnienia wystąpienia impulsów dla danej pary mięśni.

Innymi metodami bezpośredniego zastosowania elektrostymulacji na spastyczne napięcie mięśniowe u osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego są:

• stymulacja dolnej przestrzeni lędźwiowej elektrodami implantowymi nadoponowo,
• stymulacja przestrzeni lędźwiowej elektrodami implantowymi nadoponowo z przodu, z tyłu i z boku rdzenia kręgowego.

Literatura wskazuje na pozytywne oddziaływanie tych metod, charakteryzujące się obniżeniem spastyczności oraz polepszeniem stanu pęcherza neurogennego. Minusem tych metod są powikłania wynikające z zastosowania elektrod implantowych.

Niestety jest ograniczona ilość badań zajmujących się bezpośrednim zastosowaniem elektrostymulacji w spastyczności.

Bibliografia

• A. Franek - Nowoczesna elektroterapia