Odruchy i ich wpływ na rozwój psychosomatyczny

Odruch Moro

Odruch Moro — jest to "pierwsza pierwotna reakcja na wstrząs", powinien zaniknąć do 3. miesiąca życia. Wywiera wpływ na rozwój emocjonalny dziecka. Jeśli będzie obecny w dorosłym życiu, przewlekła aktywacja układu stresu z dużym wydzielaniem adrenaliny i kortyzolu może prowadzić do osłabienia organizmu, obniżenia odporności i pojawienia się:

• astmy, alergii, kataru siennego, częstych infekcji, bólów głowy, migren, wrzodów żołądka;
• choroby lokomocyjnej i problemów z równowagą i koordynacją (np. w grze piłką);
• niechęci do zmian (słabe znoszenie krytyki);
• nadpobudliwości.

Odruch chwytania dłoni

Odruch chwytania dłoni — wygasa około 3. miesiąca życia. Lekki dotyk dłoni dziecka skutkuje zamknięciem dłoni. Skutki utrzymującego się odruchu:

• niska sprawność manualna ręki — dziecko źle trzyma ołówek podczas pisania;
• trudności z mową (artykulacją) — dziecko rusza ustami podczas rysowania lub pisania.

Asymetryczny odruch toniczny szyi (ATNR)

Asymetryczny odruch toniczny szyi — wygasa około 6. miesiąca życia. Przekręcenie głowy w którąś stronę powoduje wyprost ramienia i nogi (matka może odczuwać ruchy dziecka w ciąży, ok. 18. tygodnia). Odgrywa ważną rolę w czasie porodu (wyprost kończyn) oraz jest wzmacniany przez proces narodzin. Istnieje podejrzenie, że dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają większe ryzyko opóźnień neurozwojowych z powodu braku naturalnego bodźca porodowego. Symptomy świadczące o obecności odruchu w późniejszym wieku:

• w czasie chodzenia wysuwa się jednocześnie ta sama ręka i noga, zaburzona równowaga;
• trudności w przekładaniu przedmiotów z ręki lewej do prawej i odwrotnie;
• mieszana lateralizacja (tzw. dziecko niezdecydowane, niepewne, której ręki użyć);
• trudności z pisaniem — przekręca głowę, aby spojrzeć na dłoń, którą pisze, wtedy prostuje rękę i upuszcza pisak — spowalnia to proces uczenia się;
• trudności w koncentracji uwagi (ADD).

Odruch poszukiwania piersi

Odruch poszukiwania piersi — wygasa w 3–4. miesiącu życia. Jest najsilniejszy w ciągu kilku godzin po narodzinach, ale słabnie, jeśli dziecko nie otrzyma gratyfikacji. Przetrwałe odruchy oralne powodują:

• uwrażliwienie na dotyk okolic ust;
• częste ślinienie się w wieku szkolnym;
• trudności z prawidłową artykulacją i nadmierne wysklepienie łuku podniebienia (może wymagać leczenia ortodontycznego).

Odruch Galanta

Odruch Galanta — wygasa między 3. a 9. miesiącem życia. Stymulacja obszaru lędźwiowego powoduje nieznaczne ruchy obrotowe bioder. Odgrywa bardzo ważną rolę podczas narodzin — dziecko pomaga mamie w przedostaniu się przez kanał rodny. Jeśli nie wygaśnie, mogą wystąpić:

• moczenie nocne (do 5. roku życia);
• wiercenie się, obracanie (np. przy stymulacji pasa biodrowego przez oparcie krzesła), co może sprzyjać skoliozie, częściej u chłopców;
• u dziewczynek duża gadatliwość;
• zaburzenia koncentracji uwagi (ADD) i pamięci krótkotrwałej;
• obniżenie sprawności fizycznej (np. na zajęciach wychowania fizycznego) — obracanie biodra przy chodzeniu.

Odruch toniczny błędnikowy

Odruch toniczny błędnikowy — wygasa stopniowo od 6. tygodnia aż do około 3. roku życia. Jest bardzo ważny podczas narodzin — wychylenie głowy poza poziom kręgosłupa powoduje wyprost ramion i nóg. Istnienie tego odruchu u dziecka starszego, dodatkowo z pełnym odruchem Moro, może prowadzić do:

• niskiego progu pobudzenia i nadpobudliwości;
• zachowań agresywnych, paniki.

Symetryczny odruch toniczny szyi (STNR)

Symetryczny odruch toniczny szyi — wygasa około 9–11. miesiąca życia. Jest to odruch ważny podczas podnoszenia się z podłogi („kołysanie na czworakach”, ruch przód–tył). Zachęca też dziecko do „skupienia wzroku na dalszych przedmiotach”; przywiedzenie głowy (poniżej linii kręgosłupa) powoduje zainteresowanie tym, co jest blisko. Inaczej mówiąc, jest to ćwiczenie wzroku daleko–blisko. Jeśli nie wygaśnie w swoim czasie, nie będzie fazy raczkowania, natomiast może pojawić się „podskakiwanie na pupie” lub „niedźwiedzi chód”. Objawy występowania tego odruchu:

• dzieci bardzo garbią się przy biurku, leżą na ławce;
• oczy bardzo blisko zeszytu;
• siedzą na jednej nodze, stoją pisząc;
• bałaganią przy jedzeniu — rzadko trafiają precyzyjnie łyżką do ust;
• mają trudności w przenoszeniu wzroku zeszyt–tablica;
• są bardzo powolne w zadaniach wymagających kopiowania;
• kiepsko pływają, unikają zajęć w-f.

Odruch Landaua

Odruch Landaua — zaczyna wygasać około 3. roku życia, kiedy dziecko zdobyło już umiejętność bezpiecznego poruszania się na nogach. Powoduje napinanie mięśni prostujących. Jeśli jest nadal obecny, to:

• dziecko biega i skacze na usztywnionych nogach (problemy na zajęciach w-f);
• ruchy ciała są sztywne;
• może wystąpić choroba lokomocyjna;
• duże trudności organizacyjne.

Odruch amfibii

Odruch amfibii — pozwala na niezależne ruchy rąk i nóg, niezależnie od położenia głowy (w przeciwieństwie do wcześniejszych odruchów). Umożliwia pełzanie i raczkowanie. Brak tego odruchu powoduje:

• trudności w pełzaniu i raczkowaniu;
• zbyt wysoki tonus mięśni (trudności w ćwiczeniach gimnastycznych).

Odruch częściowego odwracania się

Odruch częściowego odwracania się — umożliwia przekręcanie się dziecka z brzucha na plecy (około 6. miesiąca życia) oraz odwrotnie (8–10. miesiąca życia). Później wspomaga zmienianie pozycji oraz nadaje płynność ruchom w czasie biegania, skakania i jazdy na nartach.