Fizjoterapia w zwyrodnieniu stawów kręgosłupa

Zajęte są głównie stawy obciążane masą ciała. Typowe zmiany zwyrodnieniowe w stawach to:

• Pogrubienie kształtu stawów
• Tarcie w stawie przy ruchu
• Trzaski w stawie przy ruchu
• Ograniczenie zakresu ruchu w stawie
• Ból przy obciążaniu stawów
• Brak zesztywnienia stawów
• Zanik mięśni

Ogólny stan chorego jest dobry, temperatura ciała i OB w normie. Przebieg choroby jest powolny, a przyczyną inwalidztwa jest najczęściej choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych.

Etiologia

Zmiany zwyrodnieniowe stawów dzielimy na pierwotne, których etiologia jest nieznana, i wtórne – powstające pod wpływem czynników uszkadzających chrząstkę stawową:

• Powolne zużywanie się chrząstki stawowej w czasie życia
• Wadliwe ustawienie osi kończyny – koślawość, szpotawość
• Zniekształcenia wrodzone
• Urazy stawów
• Powtarzające się mikrourazy
• Długotrwałe przeciążenia narządu ruchu
• Stany zapalne stawu
• Krwiaki śródstawowe
• Zaburzenia hormonalne i metaboliczne (np. otyłość, cukrzyca)
• Zaburzenia rozwoju nasad kości uwarunkowane genetycznie
• Choroby przemiany materii – cukrzyca, otyłość
• Niektóre choroby układu nerwowego
• Aseptyczne martwice nasad kości
• Czynniki genetyczne warunkujące syntezę kolagenu
• Złogi różnych substancji w obrębie chrząstki – hemochromatoza, choroba Wilsona, ochronoza, dna, chondrokalcynoza

Wiek jest związany z występowaniem choroby zwyrodnieniowej poprzez wiele czynników.

Patogeneza i patomorfologia

W chrząstce stawowej zachodzą zmiany wsteczne: wysuszenie, zmętnienie, zwłóknienie. Dochodzi do spadku zawartości proteoglikanów, powstawania ubytków i szczelin, utraty gładkości chrząstki. W efekcie nie chroni ona kości przed uciskiem i wstrząsami. Stykające się kości ulegają wyszlifowaniu, co prowadzi do sklerotyzacji i tworzenia osteofitów – narośli kostnych.

W jamie stawu mogą powstawać wolne ciała (myszki stawowe) – odpryski chrząstki lub kosmki błony maziowej uległe zwapnieniu. Błona stawowa grubieje, torebka włóknista obkurcza się. Może pojawić się odczyn zapalny z obrzękiem i wysiękiem. Zmiany częste zwłaszcza u osób starszych.

Przyczyny:

• Zużycie tkanek
• Wady wrodzone kręgosłupa
• Wady postawy ciała
• Skoliozy
• Urazy kręgosłupa
• Zapalenie kręgów
• Zmiany struktury krążków międzykręgowych
• Choroba Scheuermanna

Zmiany zwyrodnieniowe mogą dotyczyć:

• Krążków międzykręgowych
• Trzonów
• Stawów międzykręgowych
• Wyrostków kolczystych
• Stawów krzyżowo-biodrowych

Zmiany w krążkach międzykręgowych

Zmiany rozpoczynają się często po 30. roku życia. Jądro miażdżyste traci wodę i elastyczność, włókna pierścienia włóknistego rozszczepiają się i tworzą szczeliny. Może dojść do jego przerwania i wypadnięcia jądra miażdżystego (pełnego lub niepełnego). W zaawansowanych przypadkach następuje ucisk korzeni nerwowych i niestabilność kręgosłupa.

Zmiany wyrostków kolczystych

Występują u osób z pogłębioną lordozą lędźwiową – dochodzi do ocierania się o siebie wyrostków w czasie ruchu (choroba Baastrupa).

Zmiany RTG

• Sklerotyzacja podchrzęstna płytek granicznych trzonów
• Osteofity na krawędziach trzonów
• Zwężenie przestrzeni międzykręgowych
• Zwapnienia w krążku międzykręgowym
• Zwężenie szpar stawowych
• Sklerotyzacja wyrostków stawowych
• Osteofity na wyrostkach stawowych
• Entezofity
• Zniekształcenie otworów międzykręgowych

Zmiany odcinka szyjnego kręgosłupa

Zmiany pojawiają się najczęściej na poziomach C5–C6 i C6–C7 w krążkach międzykręgowych i w stawach unkowertebralnych Luschki, rzadziej w stawach międzykręgowych i trzonach kręgów.

Objawy:

• Ograniczenie ruchów, zwłaszcza obrotów i skłonów na boki
• Zaburzenia równowagi, szumy w uszach, oczopląs
• Bóle karku i potylicy
• Rwa ramienna – bóle karku promieniujące wzdłuż kończyny górnej
• Wyrównanie lordozy szyjnej
• Wzmożone napięcie mięśni karku
• Czasami kręcz szyi
• Bolesność uciskowa wyrostków kolczystych

Rehabilitacja:

• Leżenie tyłem na twardym podłożu, głowa lekko zgięta
• Kołnierz ortopedyczny
• Leki przeciwbólowe i rozluźniające
• Fizykoterapia – jonoforeza, ultradźwięki, parafina, borowina
• Wyciągi
• Ćwiczenia izometryczne i rozluźniające
• Unikanie dużych wychyleń i długiego utrzymywania jednej pozycji
• Leczenie operacyjne przy dużych zaburzeniach neurologicznych

Zmiany odcinka piersiowego

Zmiany dotyczą wielu kręgów i występują głównie u osób starszych.

Przyczyny:

• Choroba Scheuermanna
• Skoliozy
• Krzywica
• Urazy

Objawy:

• Tępy, rozlany ból pleców
• Nerwoból międzyżebrowy

Rehabilitacja:

• Fizykoterapia
• Masaże
• Ćwiczenia wzmacniające gorset mięśniowy
• Ćwiczenia oddechowe

Zmiany odcinka lędźwiowego

Zmiany występują najczęściej na poziomie L4–L5 i L5–S1.

Przyczyna: obciążenie statyczno-dynamiczne, zwłaszcza przy nadmiernej lordozie.

Objawy:

• Tępy ból
• Ograniczenie ruchomości kręgosłupa
• Lumbago (postrzał) przy ucisku na korzenie nerwowe
• Rwa kulszowa – ostry ból promieniujący wzdłuż kończyny do stopy

Rehabilitacja:

• Leżenie w pozycjach odbarczających, ćwiczenia oddechowe i izometryczne
• Leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, rozluźniające
• Fizykoterapia
• Wyciągi lędźwiowe
• Chodzenie z zaopatrzeniem ortopedycznym
• Kinezyterapia – wzmacnianie mięśni brzucha, pośladków, grzbietu (powinna być indywidualnie dobrana przez fizjoterapeutę)
• Unikanie głębokich skłonów i ćwiczeń z prostymi nogami
• Ćwiczenia w wodzie
• Leczenie uzdrowiskowe
• Gorsety lub leczenie operacyjne przy ucisku na rdzeń