Kąpiele kończyn dolnych

Zimna kąpiel stóp

Temperatura wody wynosi ok. 12–18 °C (285–291 K). Czas trwania zabiegu: od 15 s do 2 min.

Działanie

Powoduje czynne, miejscowe przekrwienie tkanek, przemieszcza krew z mózgu i górnych części ciała. Działa hartująco, uspokajająco, nasennie, zwiększa odporność na infekcje, powoduje rozkurcz mm. gładkich narządów jamy brzusznej i mm. szkieletowych ścian brzucha. Zwiększa napięcie ścian żył.

Wykonanie

Przed zabiegiem należy ogrzać stopy. Następnie wkłada się je do naczynia wypełnionego zimną wodą tak, by sięgała do łydek. Jeśli stopy były dobrze ogrzane, to po zanurzeniu ich do zimnej wody tylko przez kilka sekund występuje uczucie zimna, po czym pojawia się uczucie ciepła — wtedy należy kąpiel stóp zakończyć. Czas trwania zabiegu wynosi ok. 15–60 s. Jeśli zamiast uczucia ciepła pojawi się ból, kąpiel należy natychmiast przerwać. Po kąpieli należy stopy osuszyć i położyć się do wygrzanego łóżka. Zamiast tego można ubrać się i energicznymi ruchami rozgrzewać stopy.

UWAGA! Podczas zimnych kąpieli stóp należy okryć resztę ciała.

Wskazania

bóle głowy, bezsenność, krwawienia z nosa, lekkie zaburzenia ukrwienia tętniczego KKD (kończyny dolne) w I i II okresie, czynnościowa stenokardia bez zmian organicznych, zaburzenia krążenia żylnego, żylaki, stany po zakrzepowym zapaleniu żył, przegrzanie, stany po stłuczeniu, nerwica serca, zmęczenie stóp, zaburzenia snu, ostry napad dny.

Przeciwwskazania

ostre choroby infekcyjne układu moczowego, marznięcie, dreszcze, zimne stopy, uczulenie na zimno, niewydolność wieńcowa, dużego stopnia nadciśnienie tętnicze, ostre podrażnienie nerwu kulszowego, ciężkie zaburzenia ukrwienia kończyn (III i IV okres), skłonność do drgawek, skłonność do kurczów mięśni i nóg.

Brodzenie w wodzie

Brodzenie można wykonywać w wodzie potoku, basenu, małym stawie, w strefie przybrzeżnej morza, a także w wannie kąpielowej wypełnionej zimną wodą tak, by sięgała nieco powyżej kostek. Należy pozostać w ubraniu, zdejmując obuwie i skarpety lub pończochy. Przy brodzeniu należy wysoko unosić nogi, zanurzając kolejno stopy w wodzie. Brodzenie kończy się w momencie uczucia ciepła w stopach — przeciętnie następuje to po 15 s do 2 min; jeśli wystąpi ból, należy natychmiast przerwać zabieg. Przed brodzeniem należy stopy ogrzać. Po wyjściu z wody należy nałożyć suche i ciepłe skarpety i rozgrzać się odpowiednim wysiłkiem fizycznym lub położyć się do łóżka. Brodzenie w zimnej wodzie wieczorem sprzyja dobremu zasypianiu.

Działanie

Zwiększa ukrwienie, wzmacnia mm. KKD, zwiększa napięcie ścian żył, stabilizuje układ autonomiczny.

Wskazania

zaburzenia zasypiania, zaburzenia regulacji temperatury ciała, skłonność do infekcji, zaburzenia ukrwienia KKD I stopnia, stan po zakrzepowym zapaleniu żył, dolegliwości na podłożu żylaków KKD, nadciśnienie krwi w początkowych stadiach, nerwica serca, meteoropatia, potliwość stóp, naczyniozależne bóle głowy.

Przeciwwskazania

miesiączka, choroby nerek i dróg moczowych, infekcje narządów rodnych kobiety, uczucie zimnych stóp, marznięcie, zaburzenia ukrwienia KKD od II do IV okresu wg Fontaine’a.

Bieganie boso po śniegu

Zaleca się bieganie tylko po świeżym, sypkim śniegu bez zlodowaciałych grudek. Stopy należy obnażać w domu, po czym szybko wybiec i przez kilka minut szybko chodzić po śniegu, po czym zaraz wrócić do domu, ogrzać stopy ciepłym natryskiem i wypocząć w ciepłym łóżku. Czas biegania po śniegu stopniowo się wydłuża od kilku sekund do ok. 3 min.

Działanie

Podobne jak w zimnej kąpieli stóp: hartowanie, zwiększenie ukrwienia i napięcia naczyń.

Wskazania

przewlekłe bóle głowy, potliwość stóp, skłonność do infekcji, hartowanie organizmu.

Przeciwwskazania

jak do brodzenia w zimnej wodzie.

Bieganie boso po rosie

Jest to silnie działająca odmiana chodzenia boso. Bieganie po rosie jest możliwe tylko wczesnym rankiem. Zaczyna się od 1–2 min i stopniowo przedłuża do 5 min. Zarówno przed, jak i po bieganiu należy ogrzać stopy. Chodzenie po rosie można połączyć z poranną gimnastyką.

Działanie

Zwiększa ukrwienie tkanek, zwiększa napięcie ścian żył, działa hartująco, zwiększa odporność na infekcje, usuwa poranne zmęczenie, stabilizuje układ autonomiczny, zwiększa siłę mm. KKD.

Wskazania i przeciwwskazania

jak do zimnych kąpieli stóp.

Chodzenie boso

Jeden z sposobów hartowania organizmu. Najpierw zaleca się chodzenie w domu w skarpetkach lub pończochach, a dopiero po kilku dniach boso. Najlepiej połączyć chodzenie boso z poranną gimnastyką.

Po brodzeniu w wodzie, chodzeniu boso po rosie czy bieganiu po śniegu należy bez osuszania stóp nałożyć na nie suche, ciepłe skarpety i wykonać stopami energiczne ruchy.

Ciepła i gorąca kąpiel stóp

Temperatura wody do ciepłej kąpieli stóp: do 36–37 °C (309–310 K), a do kąpieli gorącej: 38–42 °C (311–315 K). Czas trwania zabiegu: do 15 min.

Działanie

Wywołuje przekrwienie stóp i podudzi, sprzyja dobremu zasypianiu, działa uspokajająco. Na drodze odruchowej działa też rozkurczająco na mięśnie gładkie narządów brzucha i miednicy.

Wykonanie

Ciepła i gorąca kąpiel stóp wykonuje się podobnie jak zimną. Pacjent na ogół powinien sam zdecydować o doborze temperatury wody, która dla niego będzie przyjemna. Po ciepłej lub gorącej kąpieli należy krótko ochłodzić stopy, najlepiej przez zanurzenie w zimnej wodzie lub polanie kolan.

Wskazania

lekkie zaburzenia ukrwienia KKD (I i II okres), przewlekłe zaburzenia snu, przewlekłe infekcje (np. nosogardzieli i zatok obocznych nosa), obniżenie odporności ogólnej, przewlekłe zaparcia, zwiększona potliwość stóp, przewlekłe zmiany stopy, stany po urazach, naciągnięcie mięśni, ścięgien, skręcenia.

UWAGA! Osoby starsze i ludzie młodzi z niedokrwistością znoszą ciepłą i gorącą kąpiel stóp lepiej niż zimną.

Przeciwwskazania

żylaki, zwłaszcza objęte procesem zapalnym, nadciśnienie krwi, zaburzenie ukrwienia kończyn znacznego stopnia (III i IV okres).

Gorąca zanurzeniowa kąpiel stóp

Woda o temperaturze od 45–48 °C (318–321 K), aby było możliwe utrzymanie w niej stóp. Na ogół wykonuje się kąpiel zanurzeniową jednej stopy.

Działanie

Wywołuje silne przekrwienie stóp.

Wykonanie

Pacjent zanurza pięty do wysokości kostek na bardzo krótko w gorącej wodzie i zaraz je wyjmuje. Następnie zanurza również na krótki czas czubki palców. Teraz rytmicznie, zmieniając pięty i czubki palców, zanurza stopy coraz głębiej i na coraz dłużej. Gdy stopy przyzwyczają się do gorącej wody, utrzymuje się je w niej przez kilka minut. Czas zabiegu: do 10 min. Po kąpieli zalecany odpoczynek.

Wskazania

zakażone rany, zastrzały.

Przeciwwskazania

nadciśnienie, zaburzenia krążenia obwodowego, zwłaszcza z skłonnością do skurczu naczyń, zaburzenia czucia.

Kąpiel nóg o stopniowo wzrastającej temperaturze

Początkowa temperatura wody wynosi 34–35 °C (307–308 K), następnie co 1 minutę podwyższa się ją o 1 °C, dochodząc do 40 °C (313 K), ewentualnie 42 °C (315 K). W najwyższej temperaturze utrzymuje się nogi przez 5 min. Łączny czas zabiegu może wynosić do 30 min.

Działanie

Wywołuje silne miejscowe przekrwienie tkanek bez pierwotnego zwężenia naczyń krwionośnych. Wpływa odruchowo na narządy podbrzusza i błonę śluzową nosogardzieli.

Wykonanie

Zabiegi wykonuje się na ogół w wanienkach o automatycznie regulowanym wzroście temperatury wody. Można wykonać go w zwykłych wanienkach, dolewając systematycznie gorącą wodę. W czasie kąpieli stóp pacjent powinien być okryty wełnianym kocem. Zabieg nie powinien doprowadzić do pocenia się bezpośredniego — jeśli wystąpi pocenie, zabieg przerwać. Po kąpieli zaleca się zimne polanie kolan lub krótką zimną kąpiel stóp w wodzie zimnej (nie stosuje się w przypadku skurczu naczyń). Potem osuszamy stopy, kładziemy się do łóżka i odpoczywamy lub ubieramy się i wykonujemy ćwiczenia gimnastyczne.

UWAGA! Kąpiel może być wykonana tylko na jednej kończynie.

Wskazania

obwodowe zaburzenia krążenia w I i II okresie według podziału Fontaine’a (klasyfikacja niedokrwienia kończyn dolnych), naczynioruchowe bóle głowy, choroba Raynauda, zaniki tkanek po urazach i infekcjach (choroba Sudecka), początkowe okresy chorób z przeziębienia, przewlekłe zimne nogi, niezapalne postacie chorób reumatycznych, pierwsze dwa okresy nadciśnienia samoistnego, przewlekłe zapalenie zatok czołowych i obocznych nosa, zaburzenia miesiączkowe.

Przeciwwskazania

żylaki, zakrzepowe zapalenie żył, zaburzenia krążenia obwodowego w III i IV okresie.

Zmiennocieplna kąpiel stóp

Wykonuje się ją przez naprzemienne zanurzanie stóp: najpierw 3–8 min w wodzie o temperaturze 38–42 °C (311–315 K), a następnie 10–30 s w wodzie o temperaturze 15–20 °C (288–293 K). Jeżeli działanie ma być słabsze, różnicę temperatur należy zmniejszyć — np. woda w jednej wanience 38 °C (311 K), a w drugiej 26–28 °C (299–301 K). Łączny czas zabiegu: 10–25 min.

Działanie

Wywołuje silne miejscowe przekrwienie tkanek bez zniesienia napięć ścian naczyń krwionośnych, bez zmiany napięcia mm. szkieletowych i pobudliwości nerwowo‑mięśniowej. Stanowi trening naczynioruchowy, usprawnia krążenie, stabilizuje działanie układu autonomicznego i układu krążenia, działa hartująco.

Wykonanie

Najpierw zanurza się stopy w wanience z gorącą wodą i czeka 3–8 min, aż wystąpi wyraźne uczucie ciepła w stopach i podudziach, a następnie szybko przekłada się stopy do naczynia z zimną wodą na 10–30 s. Potem pacjent przekłada stopy do naczynia z gorącą wodą, która ulega ochłodzeniu pod wpływem ochłodzonych stóp. Pacjent powinien poruszać stopami i podudziami. Nogi przekłada się 3 razy z jednego do drugiego naczynia. Zabieg zawsze zaczyna się od gorącej wody i kończy zimną. Po zabiegu należy osuszyć nogi i położyć się do łóżka lub ubrać się i wykonać serię ćwiczeń.

Wskazania

bóle głowy, zaburzenia snu, nerwicowe dolegliwości sercowe i krążenia, przewlekłe zimne stopy, skłonność do przeziębień, okres klimakterium, nadciśnienie w I i II okresie, choroba Sudecka w III okresie, przewlekłe zapalenie jam obocznych nosa, zmęczenie stóp, płaskostopie, odmrożenia.

Przeciwwskazania

żylaki, zapalenia żył, skurcze naczyniowe.