Pojęcia w terapii manualnej

1. Prawidłowa ruchomość – inaczej fizjologiczna, zależy od budowy ciała, płci, wieku.
2. Zmniejszona ruchomość – ograniczenie ruchomości spowodowane przez strukturalne lub funkcjonalne zmiany w stawach albo w tk. miękkich (hipomobilność).
3. Nadmierna ruchomość – zwiększona ruchomość spowodowana przez wrodzone, nabyte strukturalne lub czynnościowe zmiany w stawach lub w tk. miękkich. Mogą być umiejscowione: regionalnie lub ogólnie (hipermobilność).
4. Niestabilność stawu – wyróżniamy:
   • Mechaniczna – patologicznie zwiększona gra stawowa na skutek niewydolności systemu stabilizującego narządu ruchu (torebki stawowej, więzadeł i mięśni).
   • Funkcjonalna – patologiczne położenie osi ruchu spowodowane zaburzeniem koordynacji jako następstwo niewydolności systemu sterowania ośrodkowego.
5. Segment ruchowy – najmniejsza funkcjonalna jednostka ruchowa, składa się z układu ruchowego i układu podporowego (np. dwa przyległe kręgi i dysk międzykręgowy w odcinku kręgosłupa).

Ustawienia w stawach

6. Ustawienie zerowe – wyjściowe ustawienie do pomiaru zakresu ruchu w stawie.
7. Ustawienie spoczynkowe – pośrednie ustawienie w fizjologicznych lub patologicznie zmieniających się drogach ruchu stawowego z możliwością zwiększenia rozluźnienia tk. miękkich, przy minimalnej aktywności receptorów i przy zwiększeniu pojemności stawowej. W ustawieniu spoczynkowym występuje największa gra stawowa przy najmniejszej aktywności nocyceptorów.
8. Ustawienie terapeutyczne – ustawienie wyjściowe do manualnego leczenia stawów.
9. Ustawienie zaryglowane – ogranicza ruchomość stawu w kierunku terapeutycznym w wyniku ustawienia powierzchni stawowych w bliskim kontakcie i/lub z dużym napięciem tk. miękkich. Dzięki temu uniemożliwia się niekorzystne ruchy towarzyszące leczeniu innych stawów.
10. Zaryglowacenie – ustawienie prowadzące do zaryglowacenia, w celu eliminacji niekorzystnych ruchów towarzyszących w stawach nieleczonych.

Określenia ruchomości

11. Gra stawowa (joint play)
    • Trakcja – odrywanie powierzchni stawowych jedna od drugiej.
    • Poślizg – równoległe przesuwanie jednego elementu stawowego względem drugiego, ustabilizowanego elementu stawowego wzdłuż jednej z możliwych osi ruchu.
    • Ocena granicy ruchomości – ograniczenia lub palpacyjne zmiany ruchomości w jej końcowym zakresie, przed zahamowaniem ruchu przez torebkę stawową.
12. Ruchy gry stawowej – zbiorczy opis trakcji i poślizgu.
    • Przebiegają wzdłuż jednej z osi stawu i są częściami składowymi prawidłowych, czynnych i biernych ruchów w stawie (ruchy funkcjonalne).
    • Nie mogą być wykonywane czynnie wybiórczo; wymagana jest stabilizacja jednego z dwóch elementów.
13. Ruchy czynnościowe (funkcjonalne) – kątowe ruchy dwóch elementów stawowych; uwarunkowane są:
    • zdolnością ślizgową powierzchni stawowych,
    • wolną grą stawową,
    • rozciągliwością torebki stawowej i więzadeł,
    • koordynacją napięcia mięśniowego.
14. Konwergencja – wzrastający kontakt powierzchni stawowych na skutek zbliżania się jednej powierzchni stawowej do drugiej podczas ślizgu.
15. Dywergencja – zmniejszenie kontaktu powierzchni stawowych w wyniku oddalania się ich podczas ślizgu.
16. Ruchy sprzężone (coupled pattern)

    W segmentach ruchowych kręgosłupa są to jednocześnie połączone:

    • pochylenia boczne,
    • osiowe rotacje,
    • boczne zgięcia,
    • przodozgięcia/wyprost.

    Ruchy te są swoiste dla danego stawu.

17. Ruchy połączone – trójpłaszczyznowe (przebiegają w wielu płaszczyznach) ruchy segmentu ruchowego kręgosłupa lub części kręgosłupa.
18. Kierunek ruchu – ruch dwóch kręgów względem siebie w jednym segmencie ruchowym.
19. Nutacja – ruch podstawowy kości krzyżowej w kierunku brzusznym i ogonowym (przodozgięcie).
20. Przeciwna nutacja – ruch podstawowy kości krzyżowej w kierunku grzbietowym i czaszkowym (wyprost).
21. Ruch skinięcia – ruch pomiędzy podstawą czaszki i kręgiem szczytowym w znaczeniu przodozgięcia (przyjęty także dla nutacji kości krzyżowej).
22. Opór końcowy – uczucie przy palpacji, zależne od struktury tkankowej w końcowej fazie ruchów biernych.

Opór końcowy może być:

Ruchomość patologiczna

23. Dysfunkcja stawowa – odchylenie od fizjologicznej czynności stawowej (może przebiegać jako hipermobilność lub hipomobilność).
24. Zablokowanie
    • Może dotyczyć jednej lub większej liczby kierunków.
    • Jest to odwracalna, o zmniejszonej ruchomości dysfunkcja stawowa w obrębie zakresu ruchu z ograniczoną lub nieprawidłową grą stawową.
25. Błędne określenia dysfunkcji
    • podwichnięcie kręgu,
    • zwichnięcie kręgu,
    • ześlizg kręgu,
    • nieprawidłowe ustawienie kręgu.
26. Zjawiska odruchowe przy dysfunkcji stawowej – mogą to być objawy dotyczące stawu, mięśni, czynności wegetatywnych i wrażliwości skóry.
27. Synonimy dysfunkcji stawowych i/lub ich odruchowych następstw:
    • somatomotoryczny efekt zablokowania (Brugger),
    • spondylogenny zespół odruchowy (Sutter),
    • międzykręgowy zespół uszkodzeń (Magner),
    • dysfunkcja somatyczna,
    • reflektoryczno-bólowe objawy choroby (Sachse),
    • reakcja nocyceptywna.

Ślizg – ruch w stawie odbywa się w wyniku ruchu kości, przy czym jeden punkt jednego członu stawowego wchodzi w kontakt z ciągle nowymi punktami drugiego członu. Czysty ślizg to taki, w którym ruch odbywa się między powierzchniami przystającymi. Powierzchnie te mogą być płaskie lub łukowate.

Stopnie ślizgu:

1. I – bardzo mały impuls skierowany równolegle do płaszczyzny leczniczej, będący wibracją lub oscylacją przebiegającą bez widocznego ruchu ślizgowego w stawie.
2. II – równoległy do płaszczyzny leczniczej ruch kości powodujący napięcie tkanek miękkich w kierunku leczniczym (zniesienie swobody ruchu).
3. III – kontynuacja stopnia II w celu rozluźnienia tkanek miękkich w kierunku leczniczym.

Rodzaje ślizgu:

• Liniowy – translacja ciała.
• Po łuku – rotacja ciała.

Toczenie – ruch, w którym między dwoma powierzchniami stawowymi nowe punkty jednej powierzchni wchodzą w kontakt z ciągle nowymi punktami drugiej powierzchni. Toczenie może występować tylko pomiędzy powierzchniami nieprzystającymi, tzn. o różnym promieniu krzywizny.

Trakcja – oderwanie powierzchni stawowych jednej od drugiej.

Stopnie trakcji:

I – rozluźnienie – bez widocznego ruchu, wyrównanie ciśnienia wewnątrzstawowego.
II – napięcie – tk. miękkich wokół stawu, swoboda ruchu zniesiona.
III – rozciągnięcie – rozciągnięcie napiętych struktur.

Separacja – oddzielenie powierzchni stawowych jednej od drugiej.

Kompresja – przybliżenie powierzchni stawowych.

Wzorzec torebkowy – procentowe zestawienie ograniczeń tych ruchów dla poszczególnych stawów, przedstawione w ten sposób, że na początku wymieniamy ruchy najbardziej ograniczone, a po nich mniej.

Przykład:

• St. ramienny – rotacja zew. – odwodzenie – rotacja wew.
• St. łokciowy – zgięcie – wyprost.
• St. biodrowy – wyprost – rotacja wew. – odwodzenie – rotacja zew.
• St. kolanowy – zgięcie – wyprost.

Mobilizacja (uruchamianie) – bierne, wielokrotne powtarzanie ruchów trakcji lub/i ślizgów z niewielką prędkością i ze wzrastającą amplitudą w celu zwiększenia ograniczonego zakresu ruchu. Ustawienie wyjściowe jest ustawieniem terapeutycznym przy równoczesnym ustawieniu zaryglowanym sąsiednich stawów, które nie powinny być uruchamiane.

Manipulacja – technika lecznicza stawów, która przy zastosowaniu niewielkich sił impulsu wykorzystuje duże prędkości i małą amplitudę (często towarzyszy jej zjawisko kawitacji).

Slack – rozluźnienie torebki stawowej poprzez zastosowanie trakcji i ślizgu. Sekwencja: rozluźnienie – napięcie – rozciągnięcie.

Terapia manualna – zajmuje się leczeniem odwracalnych zaburzeń funkcjonalnych postawy ciała i układu ruchu, które wywodzą się z zaburzeń strukturalnych i towarzyszą im lub są ich następstwem. W swoim zakresie obejmuje wszystkie techniki diagnostyczne i lecznicze oraz określa przyczyny zaburzeń. Obejmuje techniki mobilizacyjne, manipulacyjne oraz techniki tkanek miękkich.

Wskazania:

• odwracalne zaburzenia,
• zaburzenia statyki i dynamiki ruchu,
• zespoły bólowe odcinków C, Th, L,
• zaburzenia wzroku,
• neuralgie,
• zaburzenia oddechowe.

Przeciwwskazania:

• procesy nowotworowe,
• osteoporoza,
• ostre zmiany zapalne i zmiany degeneracyjne w zaostrzeniu,
• poważne choroby psychiczne uniemożliwiające współpracę,
• gruźlica aktywna,
• zniekształcenia kości w stopniu uniemożliwiającym bezpieczne wykonanie techniki.

35. Reguła wklęsło–wypukła – jeśli poruszamy wklęsłą powierzchnię stawową, to ruch ślizgu jest zgodny z ruchem kości; jeśli poruszamy wypukłą powierzchnię stawową, to ruch ślizgu jest przeciwny do ruchu kości.
36. Fałd Kiblera – zrolowany fałd skóry; pozwala ocenić sfery zwiększonej wrażliwości bólowej. Podczas rolowania fałdu skórnego rejestruje się jego grubość, opór i bolesność.
37. Fenomen centralizacji – powrót objawów bólowych z obwodu do centrum na skutek repozycji (zmniejszenie obszaru bólowego).
38. MWM (mobilization with movement) – mobilizacja z ruchem, przemodelowanie płaszczyzny ruchu. Wykonywana w kierunku przeciwnym do bólu.
39. NAGs – mobilizacje kręgosłupa, oscylacje w płaszczyźnie leczniczej. Stosowane w odcinku C2–Th3. W kierunku: cranio/sakralnym (do gałek ocznych).
40. SNAGs – mobilizacje z ruchem w płaszczyźnie leczniczej (mobilization with movement). Stosowana we wszystkich stawach.