Badanie nerwów czaszkowych

BADANIE NERWU WĘCHOWEGO (I)

• sprawdzić drożność nosa
• polecamy choremu wąchać z otwartej buteleczki różne wonne substancje (np. kawa, wanilia; nie stosować substancji silnie drażniących, tj. amoniak, HCl, które podrażniają n. V)
• każdy nerw badamy oddzielnie, zaciskając palcem drugi otwór nosa

Odchylenia jakie mogą pojawić się przy zaburzeniu funkcji tego nerwu to:

• anosmia – zniesienie węchu; może mieć charakter przewodowy (np. blokada nosa) lub nerwowy (uszkodzenie n. I) — chory nie odróżnia zapachów
• hyposmia – upośledzenie węchu; chory czuje zapach, ale nie potrafi go zidentyfikować; może wystąpić w zmianach miejscowych, np. nieżyt nosa
• hyperosmia – nadwrażliwość węchowa; czasem obserwowana w zaburzeniach nastroju
• cacosmia – halucynacje węchowe, często w postaci napadów częściowych prostych lub przechodzących w częściowe złożone (podrażnienie hipokampa, jądra migdałowatego lub podstawy płata skroniowego przez guz lub bliznę glejową), może też występować w psychozach

Najczęstszymi przyczynami hyposmii i anosmii są:

• zmiany zapalne części węchowej błony śluzowej jamy nosowej
• złamania w obrębie przedniego dołu czaszki (przerwanie nitek węchowych, stłuczenie opuszki)
• upadek na tyłogłowie (uszkodzenie opuszki w mechanizmie przeciwuderzenia)
• guz przedniego dołu czaszki (oponiak, glejak opuszki lub płata czołowego, tętniak)
• zmiany zapalne (kiła, zapalenie opon mózgowych)
• krwotok podpajęczynówkowy
• cukrzyca
• choroba Alzheimera
• choroba Parkinsona

BADANIE NERWU WZROKOWEGO (II)

• oglądanie tarczy nerwu wzrokowego za pomocą wziernika (badanie dna oka) — prawidłowo bladoróżowy krążek, wyraźne granice (brzeg nosowy nieco zatarty), w części środkowej białawe fizjologiczne zagłębienie; z zagłębienia wychodzą rozgałęzienia a. centralis retinae i wnikają żyły siatkówki
• badanie pola widzenia (przestrzeń, którą ogarniamy nieruchomym okiem); w czasie badania chory nie może poruszać gałkami ocznymi
• badanie widzenia barw
• badanie ostrości wzroku
• inne metody

Odchylenia jakie mogą pojawić się podczas oglądania tarczy nerwu:

• obrzęk tarczy nerwu wzrokowego — tarcza jest uniesiona, ma zatarte granice, naczynia żylne są poszerzone, niekiedy pojawiają się wybroczyny; wynika to głównie z upośledzenia odpływu żylnego

Przyczyny obrzęku tarczy to:

• wzrost ciśnienia śródczaszkowego
• zapalenie nerwu wzrokowego
• zaburzenia krążenia tętniczego w siatkówce i choroby naczyń siatkówki
• guzy oczodołu
• znaczny wzrost stężenia białka w PMR
• choroby krwi: znacznego stopnia anemia lub policytemia

Metody badania pola widzenia

• Metoda konfrontacyjna
• Metoda orientacyjna
• Metoda za pomocą perymetru

Metoda konfrontacyjna

Polega na porównaniu pola widzenia badanego i badającego (przy założeniu, że badający ma prawidłowe). Badanie pola widzenia jest wyrazem czynności całej siatkówki, nerwu wzrokowego i kolejnych odcinków drogi wzrokowej.

Wykonanie:

• badany i lekarz siedzą naprzeciw siebie w odległości ok. 0,5 m
• badany tyłem do źródła światła
• głowy badanego i lekarza są na tym samym poziomie i w tym samym ustawieniu; każde oko badamy osobno
• podczas badania oka prawego lekarz zasłania sobie oko prawe, a pacjent lewe
• chory wpatruje się okiem prawym w źrenicę oka lewego lekarza
• lekarz porusza palcem od obwodu ku środkowi z różnych stron (góra, dół, skroń, nos)
• badany ma podać, kiedy zobaczy palec

Metoda orientacyjna

Służy do zorientowania się, czy chory nie ma hemianopsji (niedowidzenia połowiczego).

Wykonanie:

• rysujemy linię poziomą długości ok. 20 cm (może być stetoskop)
• chory zamyka jedno oko
• polecamy podzielić linię na dwie równe części
• tak samo postępujemy z linią pionową

W przypadku występowania anopsji (defektu w polu widzenia całkowitego lub częściowego):

• chory dzieli linię na dwie nierówne części, ponieważ nie widzi linii w całości
• dłuższy odcinek linii wskazuje stronę ubytku pola widzenia

Metoda za pomocą perymetru

Badanie dokładnie odzwierciedla pole widzenia; interpretacja pozwala lokalizować uszkodzenia drogi wzrokowej (np. uszkodzenie przed skrzyżowaniem sugeruje siatkówkę lub nerw wzrokowy; ubytki tej samej połowy pola widzenia obu oczu sugerują uszkodzenie w okolicy skrzyżowania lub za nim).

Badanie poczucia barw

• tablice pseudoizochromatyczne Ishihary — pozwalają jedynie na ocenę zaburzeń widzenia barwnego w zakresie kolorów czerwonego i zielonego; pierwsza tablica widziana jest nawet przez osoby z zaburzeniami, kolejne pozwalają na identyfikację różnego stopnia zaburzeń
• figura Mariotte'a
• kontrast następczy (powidok) — zjawisko optyczne polegające na tym, że po wpatrywaniu się w pewien kształt i odwróceniu wzroku pojawia się zamazany obraz w barwie dopełniającej
• kontrast wzrokowy według Heringa

Figurę Mariotte'a

Na białym papierze tuszem robimy krzyżyk, a w odległości 5 cm na lewo od krzyżyka zakreślamy kółko o średnicy 15 mm i zalewamy tuszem. W ten sposób otrzymujemy figurę dla lewego oka; wykonując kółko po przeciwnej stronie uzyskujemy figurę dla prawego oka. Patrząc z odległości 15–18 cm uzyskujemy znikanie lub pojawianie się czarnego kółka — dowód istnienia plamki ślepej.

Kontrast wzrokowy Heringa

Doświadczenie ilustruje zjawisko kontrastu barwnego i świetlnego — barwa kartki dolnej wydaje się zmieniać w kierunku barwy dopełniającej względem kartki z otworem, mimo że naświetlenie pozostaje niezmienione.

Metody badania ostrości wzroku

Badanie ostrości wzroku polega na odczytywaniu znaków różnej wielkości z różnych odległości. Zastosowanie tablic (np. Snellena) pozwala ocenić ostrość wzroku.

Wykonanie:

• badany czyta litery z odległości 6 m
• przy każdym rzędzie podana jest odległość, z jakiej osoba o prawidłowym wzroku powinna widzieć litery
• jeśli badany widzi rzędy oznaczone liczbą >6 oraz rząd oznaczony 6, ostrość jest prawidłowa (6/6 = 1,0)
• jeśli badany widzi tylko większe litery, ostrość jest zmniejszona, np. 6/3
• każde oko badamy osobno

Wyniki wyraża się ułamkiem (V - visus): licznik to odległość, z której badany odczytuje najmniejszy rząd (d), a mianownik – odległość, z której ten rząd odczytuje osoba o prawidłowym wzroku (D).

Zastosowanie innych metod:

• tablice do bliży (badanie z odległości 30 cm)
• gazeta — zaznaczamy, z jakiej odległości pacjent jeszcze czyta
• liczenie palców ręki przy bardzo złej ostrości
• ocena percepcji światła i rozpoznawania ruchu ręki
• dziurka w kartce (pinhole) — może poprawić ostrość przy refrakcyjnych zaburzeniach

Poprawa ostrości wzroku sugeruje przyczynę refrakcyjną; jeśli pacjent nosi okulary, należy to odnotować. Szkła nie poprawią ostrości, jeżeli przyczyną jest uszkodzenie nerwu wzrokowego.

BADANIE NERWÓW: OKORUCHOWY, BLOCZKOWY, ODWODZĄCY (III, IV, VI)

Badanie ruchów gałek ocznych

• ruchy gałek są skoordynowane (zwykle nie poruszamy tylko jednym okiem)
• ruchy badamy polecając choremu śledzić palec, który przesuwamy w różnych kierunkach
• wodzimy powoli i zatrzymujemy się na kilka sekund w pozycji krańcowej
• ruchy: z jednej strony na drugą; ze środka do góry i dołu; do góry i dołu przy maksymalnym odchyleniu bocznym

Należy odróżnić porażenia poszczególnych mięśni od porażenia spojrzenia: w przypadku porażenia mięśni zwykle występuje zez i dwojenie.

Dwojenie pojawia się przy patrzeniu w kierunku mięśnia porażonego (tzn. w kierunku, w którym dany mięsień fizjologicznie porusza gałkę). Obraz zewnętrzny (fałszywy) powstaje w oku z niedowładem.

• należy też zbadać ruchy dowolne gałek ocznych

Może pojawić się oczopląs (nystagmus) — mimowolne, rytmiczne, zwykle obustronne ruchy gałek ocznych. Kierunek określamy według fazy szybkiej.

Badanie źrenic: ocena wielkości i kształtu

Wielkość źrenicy zależy od aktywności mięśni zwieracza i rozwieracza oraz jest kontrolowana odruchowo. Zmienia się w zależności od natężenia światła i odległości oglądanego przedmiotu.

• prawidłowe źrenice są równe i okrągłe
• anizokoria — różna wielkość źrenic może wynikać z:
  • pochodzenia kiłowego
  • zrostów tęczówki (proces zapalny)
  • zespołu Hornera (jednostronne zwężenie źrenicy)
  • porażenia nerwu III (jednostronne rozszerzenie źrenicy)
• źrenice rozszerzone po podaniu: atropiny, skopolaminy, kokainy
• źrenice zwężone przyczyny: opiaty (morfina), uszkodzenie pnia mózgu

Odruch źrenic na światło — sposób oceny

• chory patrzy w dal
• szybkim ruchem kierujemy strumień światła najpierw na jedną źrenicę, potem na drugą
• każdą źrenicę badamy osobno, aby wykluczyć reakcję konsensualną (pośrednią)

Przy prawidłowej drodze dośrodkowej (n. II) i odśrodkowej (gałązka przywspółczulna n. III) obserwujemy odruchy bezpośrednie i pośrednie: zwężenie źrenicy oka oświetlanego oraz zwężenie źrenicy oka nieoświetlanego.

Reakcja konsensualna

Zwężenie źrenicy oka nieoświetlanego spowodowane przebiegiem drogi odruchu źrenicznego. Badanie polega na oświetlaniu kolejno obu oczu i obserwacji reakcji w obu źrenicach.

Interpretacja: przy uszkodzeniu drogi dośrodkowej w oświetlanym oku brak reakcji w obu źrenicach, oświetlenie drugiego oka wywołuje reakcję pośrednią w oku z uszkodzoną drogą dośrodkową. Przy uszkodzeniu drogi odśrodkowej lub porażeniu zwieracza brak jest zarówno reakcji bezpośredniej, jak i pośredniej po stronie uszkodzenia.

Odruch akomodacyjno-konwergencyjny — sposób oceny

Ostre widzenie przedmiotu bliskiego jest skutkiem jednoczesnej konwergencji, akomodacji soczewki i zwężenia źrenic.

Wykonanie:

• osoba badana patrzy w dal
• następnie przerzuca wzrok na przedmiot w odległości 20–30 cm

Obserwujemy konwergencję gałek ocznych i zwężenie źrenic.

Badanie szerokości szpar powiekowych

• w warunkach prawidłowych szpary powiekowe powinny być równe
• opadnięcie powieki górnej (ptosis) może być częściowe lub zupełne i występuje w przypadku:
  • porażenia n. III
  • ptosis sympathica w zespole Hornera
  • opadanie starcze
  • miastenia gravis
  • zbyt wysokie ułożenie powieki (odciągnięcie)

BADANIE NERWU TRÓJDZIELNEGO (V)

Zakres zaopatrzenia nerwu trójdzielnego:

• V1 — czuciowo: górne piętro twarzy powyżej rima palpebrae (oko i oczodół, czoło, grzbiet nosa, zatoka czołowa i sitowa, powieka górna, gałka oczna)
• V2 — czuciowo: środkowe piętro twarzy między rima palpebrae a rima oris (powieka dolna, boczna część nosa, okolica skroni, szczęka, warga górna, górne zęby, zatoki przynosowe, błona śluzowa dolnej części nosa)
• V3 — czuciowo: dolne piętro twarzy poniżej rima oris (żuchwa, bródka, zęby dolne, język); ruchowo: mm. żwacze, m. mylohyoideus, venter anterior m. digastrici, mm. skroniowe, mm. skrzydłowe boczne i przyśrodkowe. Kąt żuchwy unerwia C2.

Badanie czucia na twarzy

• w zakresie trzech gałęzi — dotykając lekko odpowiednich okolic twarzy kawałkiem waty lub papierkiem (czucie dotyku), szpilką (czucie bólu), probówkami z ciepłą i zimną wodą (czucie temperatury)

Punkty uciskowe nerwu trójdzielnego:

• miejsce ujścia n. nadoczodołowego przez incisura supraorbitalis
• miejsce ujścia n. podoczodołowego przez foramen infraorbitale
• miejsce wyjścia n. bródkowego przez foramen mentale

Badanie odruchu rogówkowego

• lekkie dotknięcie rogówki kawałeczkiem waty lub papieru
• ramię doprowadzające: V1
• ramię odprowadzające: VII
• pacjent w czasie badania patrzy w górę i na zewnątrz od lekarza

Interpretacja: prawidłowo przymknięcie powieki oka badanego i przeciwnego. Patologia: zniesienie — uszkodzenie ramienia doprowadzającego lub odprowadzającego.

• uszkodzenie V1: żadne oko się nie zamyka
• uszkodzenie VII: jedno oko się nie zamyka

Badanie części ruchowej nerwu trójdzielnego

• chory otwiera usta i porusza żuchwą na boki oraz do przodu — ocenić, czy podczas otwierania żuchwa nie zbacza na bok (mięśnie skrzydłowe poruszają żuchwą w stronę przeciwną)
• napinanie mm. żwaczy i skroniowych — chory zaciska zęby, a badający ocenia napięcie mięśni palpacyjnie

Patologia: przy jednostronnym porażeniu nerwu trójdzielnego żuchwa zbacza w stronę porażenia z powodu przewagi mięśni strony zdrowej; chory nie może wykonać ruchu w stronę zdrową. W znacznym zaniku mm. żwaczy i skroniowych obserwuje się zapadnięcie policzka i skroni.

Badanie odruchu żuchwowego

• uderzenie młotkiem w palec leżący na bródce chorego, usta lekko otwarte
• po uderzeniu następuje skurcz mm. żwaczy i zamknięcie ust (minimalny ruch)
• ramię dośrodkowe i odśrodkowe: n. V3
• silny toniczny skurcz m. żwaczy (trismus): np. w tężcu

BADANIE NERWU TWARZOWEGO (VII)

Zakres zaopatrzenia nerwu twarzowego:

• część czuciowa: 2/3 przednie języka (smak)
• część wydzielnicza: glandula submandibularis, sublingualis i linguales (chorda tympani), gl. lacrimalis, gl. palatini, gl. nasales (n. petrosus major)
• część ruchowa: mm. mimiczne twarzy, m. stapedius, m. occipitalis, mm. małżowiny usznej, venter posterior m. digastrici, m. stylohyoideus, platysma
• unerwienie korowe mm. mimicznych górnej części twarzy jest obustronne; dolnej części twarzy — jednostronne (włókna skrzyżowane)

Badanie nerwu twarzowego

Oglądanie twarzy chorego w spokoju i podczas rozmowy — lekka asymetria może wystąpić u osób zdrowych.

Ocena symetrii:

• fałdy nosowo–policzkowe
• zmarszczki na czole
• kącik ust

Polecić choremu:

• zmarszczyć czoło (opuścić głowę i patrzeć w górę)
• zmarszczyć brwi
• zamknąć szczelnie oczy
• pokazać zęby (wyszczerzyć)
• zagwizdać
• dmuchać

Ujawnia się niedowład mm. dolnej części twarzy. Aby ujawnić niedowład m. okrężnego oka, poprosić chorego o silne zaciskanie powiek i próbować palcem rozewrzeć szpary — po stronie niedowładu łatwiej je otworzyć.

W ruchach mimowolnych związanych z emocjami niedowład w połowiczym porażeniu n. VII może nie być widoczny.

Objaw Chvostka

• normalnie n. VII jest niepobudliwy na bodźce mechaniczne
• w tężyczce pobudliwość mechaniczna n. VII wzrasta
• po uderzeniu młotkiem w okolicy pes anserinus otrzymuje się skurcz mm. twarzy

Objaw Bella

• występuje w obwodowym uszkodzeniu n. VII
• podczas zamykania oczu można zaobserwować ruch gałki ocznej do góry

Odruch rogówkowy

• zniesiony lub osłabiony po stronie porażonej

BADANIE NERWU PRZEDSIONKOWO–ŚLIMAKOWEGO (VIII)

Badanie słuchu i układu przedsionkowego: badanie ostrości słuchu szeptem, lokalizacja źródła dźwięku, próby stroikowe (Webera, Schwabacha, Rinne), badanie przedsionkowe (próba kaloryczna Baranyego, Hallpike'a, Unterberga) oraz ocena oczopląsu.

Badanie ostrości słuchu szeptem

• poleca się choremu powtarzać szept lub mowę głośną
• fizjologicznie szept słyszalny jest z odległości 6–7 m (w tej odległości badany stoi bokiem do lekarza)
• chory zatyka palcem ucho niebadane; jeśli nie słyszy, przybliżamy się i określamy odległość, z której słyszy
• porównanie ostrości słuchu obu uszu: np. tykanie zegarka

Badanie lokalizacji źródła dźwięku

Umiejscowienie źródła dźwięku wynika z integracji bodźców z obu uszu. Badany z zasłoniętymi oczami określa położenie źródła dźwięku (np. stoper) wykorzystując wyobrażenie tarczy zegara.

Próby stroikowe

Próba Webera

• drgające widełki przykładamy na środku czoła
• prawidłowo badany słyszy jednakowo w obu uszach
• przy niedosłuchu przewodzeniowym drganie słyszalne jest silniej w uchu chorym; przy niedosłuchu odbiorczym lepiej uchem zdrowym

Próba Schwabacha

Porównanie przewodnictwa kostnego badanego i badającego (punkt odniesienia). W niedosłuchu przewodzeniowym czas słyszenia u badanego jest dłuższy niż u badającego; w odbiorczym — krótszy.

Próba Rinnego

• stroik przykładamy do wyrostka sutkowatego; chory sygnalizuje, kiedy przestaje słyszeć
• zamykamy przewód słuchowy palcem; gdy badany już nie słyszy, zbliżamy stroik do przewodu słuchowego
• prawidłowo przewodnictwo powietrzne jest dłuższe niż kostne (Rinne +)
• w chorobach ucha środkowego przewodnictwo powietrzne skrócone (Rinne -)
• badanie stroikami o różnych częstotliwościach pozwala rozróżnić uszkodzenia przewodzeniowe (niskie tony) i odbiorcze (wysokie tony)

Próba kaloryczna Baranyego

• badanie układu przedsionkowego poprzez naprzemienne podawanie zimnej i ciepłej wody lub powietrza do przewodu słuchowego

Próba Hallpike’a

• wykonuje się przy zawrotach głowy związanych ze zmianą położenia
• pacjent siada na leżance tak, by po położeniu głowa zwisała poza leżanką; obracamy głowę i szybko kładziemy pacjenta na plecach
• obserwujemy oczopląs — jego kierunek, opóźnienie, zmniejszanie po powtórzeniu oraz obecność zawrotów głowy
• wyniki: brak oczopląsu — prawidłowo; oczopląs z opóźnieniem i zanikiem — obwodowy zespół przedsionkowy; oczopląs natychmiastowy i utrzymujący się — ośrodkowy zespół przedsionkowy

Próba obracania Unterberga

• pacjent chodzi w miejscu z zamkniętymi oczami; jeżeli stopniowo obraca się w jedną stronę, wskazuje to na uszkodzenie po tej stronie

Oczopląs

Oczopląs (nystagmus) — mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych, ujawniające się często w skrajnym wychyleniu gałek.

• postacie: poziomy, pionowy, skośny, obrotowy
• kierunek określamy według zwrotu fazy szybkiej
• oceniane parametry: szybkość, amplituda, natężenie (I–III stopień)
• w uszkodzeniu błędnika faza szybka ukierunkowuje się w stronę zdrową; w uszkodzeniach ośrodkowych faza szybka może być w stronę chorą lub występować oczopląs wahadłowy

Oczopląs optokinetyczny

• powstaje przy patrzeniu na jednostronnie przesuwające się obrazy (np. podczas jazdy pociągiem)
• faza szybka przeciwnie do kierunku przesuwania się obrazów
• zanika w uszkodzeniach kory płata skroniowego lub ciemieniowego

BADANIE NERWU GARDŁOWO-JĘZYKOWEGO I BŁĘDNEGO (IX, X)

Zakres zaopatrzenia:

• nerw IX:
  • czuciowo: górna część gardła, ucho środkowe, korzeń języka, podniebienie miękkie, migdałki
  • smakowo: 1/3 tylna języka
  • ruchowo: m. constrictor pharyngis superior, m. stylopharyngeus
  • parasympatycznie: glandula parotis i gruczoły jamy ustnej
• nerw X:
  • ruchowo: mm. podniebienia miękkiego, gardła, przełyku, krtani
  • czuciowo: opona twarda tylnej jamy czaszki, ucho zewnętrzne, krtań
  • parasympatycznie i czuciowo: nerw zaopatruje narządy klatki piersiowej i jamy brzusznej

Oglądanie gardła

• przyciskamy język szpatułką i oglądamy ustawienie łuków podniebiennych w spokoju i podczas fonacji (chory mówi „aaaaa”)
• łuk podniebienny po stronie niedowładu jest ustawiony niżej i nie unosi się podczas fonacji
• prawidłowo języczek unosi się i pozostaje w linii środkowej
• jeśli podniebienie jest porażone po jednej stronie, języczek zbacza w stronę zdrową
• objaw firankowy: podczas fonacji tylna ściana gardła przesuwa się w stronę zdrową
• dysfagia (zaburzenia połykania): można dać pacjentowi wodę do przełknięcia
• mowa: przydźwięk nosowy i dyzartria

Badanie odruchu podniebiennego i gardłowego

• włókna n. IX i X są ramionami doprowadzającym i odprowadzającym łuku odruchowego
• odruchy te mogą być osłabione lub zniesione również u zdrowych
• odruch podniebienny: dotykając szpatułką obu łuków podniebiennych — łuk unosi się
• odruch gardłowy: dotykając szpatułką tylnej ściany gardła — prawidłowo występuje odruch wymiotny i uniesienie języczka

Badanie smaku

• nerw VII — 2/3 przednie języka
• nerw IX — 1/3 tylna języka
• kładziemy na różne części języka kolejno cukier, sól, kwasek cytrynowy i chinę; chory wskazuje na kartce, jaki to smak
• po każdym badaniu dokładne przepłukanie ust; ważna jest kolejność

BADANIE NERWU DODATKOWEGO (XI)

Zakres zaopatrzenia nerwu dodatkowego:

• m. sternocleidomastoideus i m. trapezius
• półkula mózgowa zaopatruje m. sternocleidomastoideus po swojej stronie i m. trapezius po stronie przeciwnej

Badanie ruchów głowy

• napinanie m. sternocleidomastoideus — obrót głowy w stronę przeciwną
• polecamy wykonać zwrot najpierw w jedną, potem w drugą stronę, przeciwstawiając opór ręką na policzku; jednocześnie palpacyjnie oceniamy mięsień

Badanie m. trapezius

• siłę górnej części m. trapezius badamy przeciwstawiając opór ruchowi unoszenia barków i obserwując napinanie mięśnia
• przy porażeniu łopatka obniża się, oddala od linii środkowej ciała, niekiedy odstaje

Interpretacja:

• niedowład m. sternocleidomastoideus i m. trapezius po tej samej stronie — obwodowe porażenie n. XI
• niedowład m. sternocleidomastoideus po tej samej stronie i m. trapezius po przeciwnej — porażenie ośrodkowe po stronie m. sternocleidomastoideus
• opóźnienie ruchu unoszenia barku po jednej stronie — porażenie ośrodkowe po stronie przeciwnej

BADANIE NERWU PODJĘZYKOWEGO (XII)

Zakres zaopatrzenia nerwu podjęzykowego: mm. języka.

Badanie języka

• po szerokim otwarciu jamy ustnej oglądamy język — czy występują drżenia pęczkowe
• chory wysuwa język do przodu — oceniamy zanik, drżenia oraz zbaczanie
• chory wysuwa język na brodę i przytrzymuje
• badanie ruchów języka
• ocena siły mięśniowej: pacjent wypycha policzek językiem; lekarz próbuje wepchnąć język od zewnątrz; powtórzyć po drugiej stronie

Interpretacja:

• jednostronne porażenie obwodowe: język zbacza w stronę uszkodzenia (m. genioglossus strony zdrowej przepycha język w stronę uszkodzenia)
• porażenie ośrodkowe: język zbacza w stronę zdrową

Bibliografia

Kompendium neurologii. Red. R. Podemski, Via Medica, wyd. III, 2014
Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej. Red. W. Traczyk, 2007
Ćwiczenia z fizjologii człowieka. D. Rosołowska-Huszcz, Wyd. SGGW, 2008
Instrukcje do ćwiczeń z fizjologii. Red. B. Szabuniewicz, PZWL, 1959