Integracja sensoryczna
To organizacja wejściowych danych zmysłowych dokonywana przez mózg w celu produkowania odpowiedzi adaptacyjnych na wymagania otoczenia. Odbywa się w korze mózgowej i strukturach podkorowych, gdzie informacje z wrażeń zmysłowych są przyjmowane, przesiewane (eliminowane), rozpoznawane, interpretowane i integrowane z posiadanymi. Nieprawidłowe procesy integracyjne wpływają negatywnie na rozwój ruchowy, poznawczy i emocjonalno‑społeczny.
Procesy integracji sensorycznej odbywają się na kilku poziomach
Poziom I
Rozwój zdolności do przetwarzania bodźców proprioceptywnych, przedsionkowych, dotykowych; rozwój reakcji równoważnych, napięcia mięśniowego, integracja odruchów. Pierwsze dwa miesiące życia – podlegają powiązaniu bodźce dotykowe podczas ssania, jedzenia i odczuwania przyjemnego dotyku. U dziecka dzięki temu wytwarza się więź z matką. Zaburzenia powstałe na tym poziomie prowadzą do upośledzenia odczucia i reakcji odruchowej postawy, czego skutkiem jest wrażenie sztywności i braku płynności. W fizjoterapii stymulacja proprioceptywna (np. ucisk, ćwiczenia z obciążeniem) może poprawiać kontrolę posturalną i modulację napięcia mięśniowego.
Poziom II
Rozwój dużej motoryki i podstawowych zręczności, planowanie ruchu, kinestezja, stabilna postawa, podstawy percepcji słuchowej i wzrokowej. Odbywa się łączenie bodźców zmysłów podstawowych: systemu błędnikowego, proprioceptywnego i dotykowego, co warunkuje napięcie uwagi, koordynację i planowanie ruchu. Zaburzenia napięcia uwagi dziecka w późniejszym wieku mogą powodować nadpobudliwość ruchową. Terapeuci wykorzystują ćwiczenia równoważne i integrujące sensorycznie, aby wspierać rozwój funkcji motorycznych.
Poziom III
Rozwój ruchów precyzyjnych ręki, dominacja ręki, różnicowanie stron ciała, schemat ciała, koordynacja wzrokowo‑ruchowa, celowa aktywność ruchowa. Kształtuje się od 1. do 3. roku życia. Obejmuje integrację bodźców wzrokowych i słuchowych oraz powiązanie ich z bodźcami przedsionkowymi i proprioceptywnymi. Ćwiczenia łączące manipulację manualną z kontrolą wzrokową wspierają rozwój precyzji i koordynacji ręka‑oko.
Poziom IV
Rozwój procesów tworzenia pojęć, organizacja zachowania akceptowanego społecznie, czytania, pisania, liczenia, samokontroli. Integracja odbywa się od 3. do 6. roku życia. Następuje specjalizacja jednej półkuli mózgu i lateralizacja jednej strony ciała. Dziecko uzyskuje świadomość własnego ja, pojawia się samokontrola funkcji fizjologicznych. Lateralizacja i zrównoważone funkcje sensoryczne są istotne dla umiejętności szkolnych i manualnych.
Schemat ciała
Od urodzenia noworodek gromadzi dane i integruje wrażenia z obrazem własnego ciała (już w 3. miesiącu życia), tworząc obraz o określonych wymiarach, granicach, kształcie i pozycji. Zaburzenia integracji sensorycznej objawiają się silniej, im niższy poziom integracji jest upośledzony. Ocena schematu ciała stanowi ważny element diagnozy w terapii SI.
Metoda Jean Ayres - Metoda integracji sensorycznej (SI)
Przeznaczona dla dzieci przedszkolnych i szkolnych z problemami w nauce. Celem usprawniania jest uzyskanie adekwatnych odpowiedzi motorycznych poprzez dostarczenie prawidłowych informacji sensorycznych. Terapia SI prowadzona jest przez wyszkolonych terapeutów, opiera się na aktywnościach zabawowych dostosowanych indywidualnie i ma na celu poprawę funkcji dnia codziennego oraz uczestnictwa społecznego.
