Koncepcja PNF

Filozofia PNF:

• pozytywne nastawienie do pacjenta (P) i jego problemu
• globalna obserwacja pacjenta – niezależnie od miejsca uszkodzenia
• intensywny trening (nie względem wydolności) — sumowanie bodźców, irradiacja
• mobilizacja rezerw (częsta zmiana pozycji wyjściowych, zmiana normalnej kolejności ruchu, zadania domowe) – bez nich trudno o poprawę
• myślenie funkcjonalne (czynności życia codziennego)
• uzyskanie odpowiedzi na każdy bodziec
• bezbolesna praca z pacjentem

Opór manualny — przez chwyt lumbrikalny (bodziec proprioreceptywny)

• torowanie napięcia mięśniowego
• poprawa koordynacji
• rozluźnienie mięśni antagonistycznych
• wzmocnienie mięśni agonistycznych
• musi być optymalny
• poprawa czucia ruchu
• osiągnięcie odpowiedniej irradiacji

Optymalny opór:

Wpływa na poprawę czucia ruchu, na napięcie i siłę mięśniową, na rozluźnienie niektórych mięśni oraz na poprawę kontroli motorycznej (koordynacja między mięśniami).

Stretch — impuls pobudzający rozciągnięty mięsień do skurczu lub stymulujący napięty mięsień do intensywnego skurczu

• a) stymulus — rozciągnięcie grup mięśniowych przed ruchem (daje gotowość do ruchu)
• b) reflex stretch — szybkie pociągnięcie
• c) restretch — stymulacja mięśnia, który już pracuje (stretch podczas wykonywanego ruchu)

Trakcja (oddalenie powierzchni stawowych):

• pobudza receptory okołostawowe
• zmniejsza ból stawowy podczas ruchu
• torowanie wykonywania ruchu
• rozciąganie mięśni w celu przygotowania ich do napięcia i skurczu

Irradiacja (wzmocnienie)

Irradiacja to nasilenie pobudzenia, reakcji i przepływu impulsów pod wpływem stymulacji wyzwolonej optymalnym oporem.

Irradiacja zależy od:

• cech osobniczych
• motywacji
• oporu
• pozycji wyjściowej
• cech fizycznych
• braku dolegliwości bólowych

Cel: pobudzanie lub obniżenie napięcia mięśniowego oraz aktywizowanie odcinka ciała przez określony ruch.

Aproksymacja (dociśnięcie powierzchni stawowych):

• szybka — pobudza, krótki impuls stosowany w celu osiągnięcia odruchowej odpowiedzi stabilizującej; stosowana np. przy nauce fazy podporowej
• wolna — zwiększa napięcie mięśniowe (stosuje się w późniejszych etapach, np. przy nauce chodu)

Normalna kolejność ruchu:

• optymalna koordynacja ruchu
• ekonomiczna nauka chodu
• od dystalnych do proksymalnych

Zmiana normalnej kolejności ruchu:

• u pacjentów neurologicznych (np. porażenie wiotkie)
• od proksymalnych do dystalnych
• umożliwia mobilizację pacjenta
• poprzez oporowanie izometryczne mięśni możemy kończynę zatrzymać w odpowiednim wzorcu
• przy porażeniach wiotkich wystrzegamy się trakcji, bo nie ma bariery mięśniowej — wtedy wykorzystujemy aproksymację

Chwyt lumbrikalny: bodźce manualne

Pobudza odpowiednie obszary skóry (pobudzenia eksteroceptywne), toruje kierunek ruchu (w odniesieniu do rotacji). Ruch pewny i bezbolesny umożliwia trójpłaszczyznową pracę z oporem. Dopasowanie chwytu do kształtu stymulowanego odcinka ciała zapewnia zabezpieczenie ręki terapeuty.

Body mechanik:

• optymalna współpraca terapeuty z pacjentem
• ciało terapeuty ustawione w tej samej płaszczyźnie diagonalnej co wzorzec ruchu wykonywany przez pacjenta
• lepsza koordynacja ruchów między terapeutą i pacjentem
• ułatwia zachowanie kierunku ruchu
• optymalne dozowanie oporu w całym zakresie ruchu
• prawidłowa pozycja chroni terapeutę przed niepożądanymi przeciążeniami

Kontakt wizualny:

• ułatwia prawidłową współpracę między terapeutą a pacjentem
• umożliwia optymalne dozowanie oporu przez terapeutę oraz kontrolowanie irradiacji
• pacjent samodzielnie kontroluje i koryguje swoją pozycję i ruch
• bodźce wzrokowe (telereceptory) pobudzają wykonywane ruchy

Kontakt werbalny:

• komenda krótka i zrozumiała dla pacjenta
• komendy „pchać”, „ciągnąć” wskazują kierunek ruchu lub dotyczą skurczu izometrycznego
• bodźce werbalne (telereceptory) wspomagają wykonanie ruchu

Sumowanie bodźców

Cel: pobudzanie i obniżanie napięcia mięśniowego.

• czasowe — długie działanie bodźców w czasie
• przestrzenne — różnymi kanałami (wzrok, słuch, kinestetyka) przepływają do CUN informacje o torowanym ruchu

Faza kontroli motorycznej: mobilność

Ogólny zestaw cech warunkujących możliwości osiągnięcia pozycji.

• stabilność — utrzymanie osiągniętej pozycji; złożona forma kontroli motorycznej
• mobilność na stabilność (koordynacja)
• zręczność — utrzymanie fazy trzeciej przez naprzemienność

Wzorce ruchowe:

• utarte, automatyczne, kompleksowe ruchy o przebiegu diagonalnym, trójpłaszczyznowe
• zapis zgodnie z SFTR

Techniki agonistyczne:

Rytmiczne zapoczątkowanie ruchu, kombinacja ruchów izotonicznych, odtwarzanie ruchu. Techniki wykorzystujące zasadę stretch:

• ponawialny stretch na początku ruchu
• ponawialny stretch w czasie ruchu

Techniki antagonistyczne:

Dynamiczna zwrotność — ciągła stabilizacja zwrotna.

• rytmiczna stabilizacja

Techniki rozluźniające:

Hold-relax (trzymaj — rozluźnij) — technika rozluźniająca wykorzystująca statyczną pracę mięśni przykurczonych, bolesnych lub osłabionych; stosowana często u pacjentów z bólem.

• napnij — rozluźnij (contract‑relax)

Bodźce wzrokowe:

• aktywizują motorykę dowolną
• są niezbędne podczas nauki nowego ruchu
• cele: kontrola i korekcja, wyzwolenie większej siły skurczu, zwiększenie aktywności mięśni tułowia w wyniku ruchów głowy związanych z wodzeniem wzrokiem

Techniki stosowane w koncepcji PNF — cele:

• torowanie funkcjonalnego ruchu
• wzmocnienie mięśni
• regulacja napięcia mięśniowego
• rozluźnienie mięśni
• zwiększenie zakresu ruchu
• redukcja bólu