Wskazania i przeciwwskazania do stosowania borowiny

W polskich uzdrowiskach do leczenia peloidami, czyli peleoterapii, stosuje się wyłącznie torfy lecznicze, nazywane tradycyjnie borowinami ze względu na to, że dawniej ich złoża występowały głównie w borach. Nie wszystkie torfy nadają się do zabiegów leczniczych. Zaliczenie torfu z jakiegoś złoża do tworzyw leczniczych borowin następuje na podstawie oceny m.in. takich kryteriów, jak stopień rozkładu i uwodnienia oraz zawartość i rodzaj substancji organicznych i nieorganicznych. Dojrzała borowina, spełniająca ustalone kryteria, wymaga przed użyciem odpowiedniego przygotowania, polegającego na oczyszczeniu z kamieni i grubszych cząstek roślinnych oraz przemiału w specjalnych młynach. Musi też napęcznieć w środowisku wodnym.

Borowinę stosujemy w postaci:

• Kąpieli:
  • kąpiele całkowite
  • kąpiele częściowe — fasony borowinowe
• Zawijania i okładów
• Półkąpieli borowinowych i tamponów borowinowych — stosowane m.in. w wybranych chorobach kobiecych
• Jonoforezy borowinowej
• Fonoforezy borowinowej
• Kąpieli w zawiesinie borowinowej
• Kąpieli w tzw. czarnej wodzie borowinowej
• Gotowych okładów borowinowych
• Borowinowej kostki iwonickiej

Borowina działa na organizm ludzki poprzez wchłonięcie przez skórę specyficznych składników chemicznych i enzymatycznych oraz poprzez znaczące działanie termiczne. Zabiegi borowinowe działają silnie bodźcowo i przeciwzapalnie. Borowina działa bakteriostatycznie i bakteriobójczo, a dzięki garbnikom działa ściągająco na skórę. Ciała estrogenne działają powierzchniowo oraz ogólnie po wchłonięciu i dostaniu się do krwiobiegu. Jednak działanie chemiczne i enzymatyczne borowiny jest jeszcze mało poznane w przeciwieństwie do termicznego, które najczęściej, choć niesłusznie, jest stawiane na pierwszym miejscu.

Borowina ma małe przewodnictwo cieplne i brak prądów konwekcyjnych, dzięki czemu ma dużą zdolność zatrzymywania ciepła. Przykładowo czas spadku temperatury od 47°C do 42°C wynosi dla wody ok. 20 min, dla piasku ok. 30 min, a dla dobrze rozłożonej borowiny ok. 70 min. Powierzchnia ciała pokryta borowiną otrzymuje równomiernie wysoki dopływ ciepła wnikający w głąb tkanek; narastanie ciepła w porównaniu do wody o tej samej temperaturze jest wolniejsze ze względu na warstwową wymianę ciepła w borowinie. Po nałożeniu borowiny w postaci okładu tylko warstwa przylegająca bezpośrednio do skóry oddaje jej natychmiast swoje ciepło, a cała ta powierzchnia warstwowa wytraca swoją wyjściową temperaturę.

W praktyce fizjoterapeutycznej borowina jest wykorzystywana również w rehabilitacji pourazowej ze względu na poprawę elastyczności tkanek, zmniejszenie bólu i ułatwienie procesu gojenia poprzez poprawę ukrwienia okolic poddanych zabiegowi.

Wskazania do gorących zabiegów borowinowych

• Zwyrodnienie stawów i chrząstek stawowych
• Stany pourazowe stawów, kości, okostnej, mięśni
• Reumatyzm tkanki miękkiej
• Miogelozy
• Przykurcze
• Przewlekłe choroby zapalenia kręgosłupa:
  • choroba Bechterewa
  • spondylitis psoriatica
  • bóle towarzyszące osteoporozie trzonów kręgowych
• Stany po wszczepieniu endoprotezy stawu biodrowego
• Wybrane choroby ginekologiczne
• W zabiegach pielęgnacyjnych ciała
• W zabiegach antycellulitowych

Okłady lub zawijania borowinowe są szczególnie korzystne w przypadku zespołów bólowych poszczególnych części kręgosłupa, np.: części szyjnej z napięciem mięśni, obręczy kończyny górnej, zespołu bolesnego barku ze zwapnieniem przyczepów mięśniowych, zespołu zużycia tarcz międzykręgowych części piersiowej i lędźwiowej kręgosłupa oraz bolesnych artroz stawów biodrowych, kolanowych i skokowych.

Okłady lub częściowe zawijania borowinowe są stosowane jako forma ciepłolecznictwa również przy przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego, wątroby, dróg żółciowych i dróg oddechowych.

Przeciwwskazania ogólne do zabiegów borowinowych

• Ostre i podostre stany zapalne — nie wolno ich dodatkowo nagrzewać
• Zapalenie stawów ze zmianami zwyrodnieniowymi
• Czynne postacie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS)
• Zapalenie w obrębie tkanek miękkich, np. zapalenie okołostawowe
• Choroby przebiegające z gorączką
• Choroby z skłonnością do krwawień
• Niewydolność krążenia
• Ciężkie choroby układu oddechowego
• Nowotwory łagodne i złośliwe
• Gruźlica
• Zaburzenie czucia
• Choroby nerek i pęcherza moczowego
• Choroby naczyń krwionośnych
• Żylaki
• Rany
• Zaburzenia troficzne i zapalenia skóry
• Nie stosujemy u dzieci do lat 7
• Skłonność do zakrzepowego zapalenia żył
• Problemy z ciśnieniem krwi — nadciśnienie oraz niskie ciśnienie
• Miażdżyca tętnic
• Niedokrwistość
• Stany po świeżym zawale serca
• Choroby nerek
• Choroby serca
• Cukrzyca
• Ciąża
• Podeszły wiek
• Choroby zapalne oczu
• Stany znacznego osłabienia i wycieńczenia