Badanie pacjenta - czucie powierzchowne

Ocena czucia dotyku

Czucie dotyku wywołane jest odkształceniem skóry. Porównujemy gęstość rozmieszczenia receptorów czucia dotyku w różnych obszarach skóry.

Wykonanie

Na skórze osoby badanej należy zaznaczyć kwadraty o boku 1 cm. Osoba badająca liczy w pamięci, ile razy zadziałał bodziec dotyku, natomiast osoba badana — ile bodźców odczuła. Na tej podstawie oblicza się procent odczuć.

Przygotowanie

• oczy powinny być zasłonięte
• porównywać symetrycznie strony, kończyny
• określając granice upośledzenia czucia rozpoczynamy badanie od obszaru, na którym stwierdza się upośledzenie czucia
• badamy kawałkiem papieru lub waty

Interpretacja

Porównując wrażliwość różnych obszarów na dotyk określamy, które obszary skóry u badanej osoby są najbardziej i najmniej wrażliwe na dotyk.

• anaesthesia: zniesienie czucia dotyku
• hypaesthesia (hipestezja): ↓ czucia dotyku
• hyperaesthesia (przeczulica): ↑ czucia dotyku

Ocena czucia bólu

Celem badania jest identyfikacja i określenie gęstości rozmieszczenia receptorów czucia bólu w różnych miejscach na skórze.

Wykonanie

Na skórze osoby badanej należy zaznaczyć kwadraty o boku 1 cm. Osoba badana ma zamknięte oczy. Badający dotyka skórę w kwadracie, a badany określa, czy został dotknięty.

Przygotowanie

• badamy szpilką (ostrym, aseptycznym narzędziem; zachować ostrożność, by nie uszkodzić skóry)
• okresowo stosuje się bodziec dotykowy i chory ma określić, co czuje (ostre czy tępe)

Interpretacja

Porównując wrażliwość różnych obszarów na ból określamy, które obszary skóry u badanej osoby są najbardziej i najmniej wrażliwe na ból.

• analgesia: zniesienie czucia bólu
• hypalgesia: ↓ czucia bólu
• hyperalgesia: ↑ czucia bólu

Ocena czucia temperatury

Celem badania jest identyfikacja i określenie gęstości rozmieszczenia receptorów czucia ciepła i zimna w trzech różnych miejscach na skórze.

Wykonanie

Na skórze osoby badanej należy zaznaczyć kwadraty o boku 1 cm. Osoba badana ma zamknięte oczy. Badający dotyka skórę w kwadracie i liczy w pamięci liczbę dotknięć; badany określa odczucia zimna lub ciepła.

Przygotowanie

• dotykamy probówką z zimną i ciepłą wodą (bezpieczne przybliżone temperatury: zimna ~10°C, ciepła ~40°C)

Interpretacja

Wynik badania podajemy w procentach: liczba dotknięć oraz liczba odczuć. Podsumowaniem wyników jest porównanie wyników z różnych obszarów. Czy gęstość receptorów ciepła i zimna jest taka sama? Jeśli nie, jaka jest różnica w zależności od badanego obszaru?

• termoanalgesia: zniesienie czucia temperatury
• termohypalgesia: ↓ czucia temperatury
• termohyperalgesia: ↑ wrażliwość na bodźce cieplne

Ocena czucia na poziomie korowym

Przy podejrzeniu uszkodzenia płata ciemieniowego dodatkowo badamy dyskryminację czuciową. Dyskryminacja czuciowa to zdolność do rozróżniania dwóch działających jednoczasowo bodźców czuciowych. Miarą dyskryminacji jest najmniejsza odległość między punktami, przy której badany jest w stanie rozróżnić dwa bodźce (próg rozdzielczości czucia).

Wykonanie

Badanym zasłaniamy oczy. Dotykamy lekko skóry cyrklem o różnym rozstawie ramion, pytając za każdym razem, czy czuje dotknięcie w dwóch miejscach, czy w jednym. Dotknięcie obu końcami cyrkla musi być równoczesne, a pomiędzy próbami w tej samej okolicy skóry powinno upływać około 10 s. Zbyt częste próby powodują zmęczenie i osłabiają zdolność rozpoznawczą. Badanie zaczynamy od odległości, przy której badany informuje o dotyku dwóch miejsc i zmniejszamy ją do momentu, kiedy uzna, że pobudzone zostało jedno miejsce. Odległość mierzymy przykładając końce cyrkla do podziałki milimetrowej.

Przygotowanie

• badanie umiejscowienia bodźca: topognozja
  • chory pokazuje palcem, gdzie wystąpił bodziec
• zdolność do rozpoznawania przedmiotów za pomocą dotyku bez udziału wzroku: stereognozja (czucie przestrzenne)
• rozróżnianie dwóch bodźców:
  • cyrklem Webera
  • można też użyć 2 szpilek lub zapałek
  • miarą wrażliwości jest odległość między dwoma bodźcami, które badany odczuwa jako oddzielne
• odczytywanie znaków pisanych na skórze: dermoleksja
  • kreślimy na powierzchni skóry badanego krzyżyk, kółko lub cyfrę
  • chory z zamkniętymi oczami ma rozpoznać, co to było

Interpretacja

Należy porównać próg rozdzielczości czucia dla różnych miejsc i wyjaśnić przyczynę różnic. Przykładowe przeciętne wartości progu rozdzielczości czucia: koniec języka ok. 1,5 mm; opuszki palców rąk ok. 2 mm; czoło ok. 3–4 mm; grzbietowa powierzchnia dłoni ok. 15 mm; kark ok. 35 mm; plecy ok. 65 mm.