Urazy

Powstają w wyniku upadku lub uderzenia.

Objawy

• ból tkanek miękkich
• krwiaki
• zwiększenie miejscowej temperatury
• obrzęki

Rehabilitacja przy stłuczeniu

• na początku zimne okłady, krioterapia — obkurczają naczynia krwionośne, zmniejszają krwawienie, działają przeciwbólowo i przeciwobrzękowo
• ćwiczenia synergistyczne
• ćwiczenia izometryczne, aby uruchomić pompę mięśniową i poprawić krążenie w miejscu stłuczenia, co przyspiesza resorpcję krwiaka
• ćwiczenia czynne do granicy bólu
• po pewnym czasie następuje resorpcja krwiaka; zabiegi ciepłolecznicze mogą wspomóc proces gojenia

Dochodzi do przekroczenia fizjologicznego zakresu ruchu, chwilowego przemieszczenia się powierzchni stawowych względem siebie i samoistnego nastawienia w momencie urazu. Uszkadza się torebka stawowa i więzadła.

Skala skręceń

1 stopień

naciągnięcie więzadeł i torebki stawowej

2 stopień

rozwłóknienie

3 stopień

rozerwanie

4 stopień

rozerwanie połączone z oderwaniem kawałka kostnego (złamanie awulsyjne – więzadła odrywają się w miejscu przyczepu)

Objawy

• przymusowe ustawienie stawu
• ból
• obrzęk
• krwiak
• bolesność przy ruchach czynnych

Rehabilitacja przy skręceniu

• postępowanie podobne jak przy stłuczeniach
• unieruchomienie (zgodnie z zaleceniami lekarza)
• ćwiczenia czynne
• ćwiczenia synergistyczne
• ćwiczenia izometryczne
• pozycje ułożeniowe przeciwobrzękowe — wszystko, co stymuluje układ krążenia

Powikłania

• skręcenie nawykowe (distorsio habitualis)
• niewydolność/niestabilność więzadłowa

Przekroczenie fizjologicznej ruchomości, przemieszczenie powierzchni stawowych, uszkodzenie torebki stawowej, więzadeł i chrząstki. Częściowa lub całkowita utrata styczności stawowej.

Objawy

• zniekształcenie obrysu stawu
• przymusowe ustawienie kończyny
• zniesienie ruchów czynnych

Nastawia lekarz ręcznie, a następnie unieruchamia.

Rehabilitacja przy zwichnięciu

• ćwiczenia izometryczne
• ćwiczenia synergistyczne
• ćwiczenia czynne w małym zakresie — utrzymanie siły mięśniowej, zakresu ruchomości i poprawa stabilności

Leczenie czynnościowe

• fizykoterapia
• 1. tydzień po urazie — ćwiczenia czynne
• 2. tydzień — ćwiczenia izometryczne, ćwiczenia czynne wolne
• 3. tydzień — ćwiczenia oporowe

Tkanki miękkie wymagają około 3 tygodni na regenerację.

• ćwiczenia bierne rozciągające mięśnie mogą pobudzać patologiczną ruchomość i nasilać niestabilność — stosować je rozważnie
• ćwiczenia czynne zdrowych odcinków ciała, ćwiczenia ogólnokrążeniowe i przeciwobrzękowe

Powikłania

• wczesne – uszkodzenie tkanek miękkich, powierzchni stawowych, naczyń, nerwów
• późne – zwichnięcia nawykowe, zespół Sudecka, przykurcze, zesztywnienie stawów, zmiany zwyrodnieniowe

Przerwanie ciągłości tkanki kostnej na całym przekroju lub częściowe przerwanie – nadłamanie lub pęknięcie z przemieszczeniem lub bez przemieszczenia (złamanie zielonej gałązki — złamanie podokostnowe).

Złamania dzielimy

1. Podział uwzględniający mechanizm

• bezpośrednie – siła działa bezpośrednio na kość: poprzeczne, klinowate, zmiażdżenia, wieloodłamowe
• pośrednie – siła oddziałuje przez inną kość, staw lub mięśnie: z przeciążenia, zgięcia, skręcenia, zgniecenia

2. Podział ze względu na przebieg szczeliny

• podłużne
• poprzeczne
• kątowe
• skośne

3. Podział ze względu na rodzaj przemieszczenia

• kątowe
• obrotowe

4. Podział ze względu na umiejscowienie

• nasady
• trzony
• powierzchnie stawowe

5. Podział uwzględniający obecność powikłań

• bez powikłań
• z powikłaniami:
  • pierwotne – uszkodzenie nerwów, naczyń, narządów wewnętrznych, tkanek miękkich
  • wtórne – opóźniony zrost, pseudoartroza, jałowe martwice, przykurcz (contractura), przykurcz Volkmana, zespół Sudecka, porażenia, odleżyny, osłabienie siły mięśniowej

Objawy

• ból
• zniekształcenie osi kończyny ze skróceniem lub wydłużeniem
• patologiczna ruchomość
• zniesienie funkcji uszkodzonego odcinka
• ograniczenie ruchomości w stawach sąsiednich

Leczenie złamań

• zachowawcze: nastawienie, unieruchomienie, usprawnianie
• operacyjne: złamania otwarte, powikłane (uszkodzenia nerwów, naczyń), wielomiejscowe (politrauma)
• zespolenie — śruby, gwoździe, płyty, druty, gips
• osteosynteza stabilna
• wewnętrzna – z rozwierceniem lub bez rozwiercenia jamy szpikowej; stosuje się śruby, wkręty, płyty (np. DHS), gwoździe, druty Kirschnera, pręty Endera
• zewnętrzna — zespalanie elementami zewnętrznymi; umożliwia dostęp do pola złamania i wczesne usprawnianie
• chwilowe naciski osiowe — mogą wzmacniać osteosyntezę
• leczenie czynnościowe — wyciąg za kończynę stosowany w niektórych zwichnięciach i złamaniach
• usprawnianie — ćwiczenia czynne i bierne zależne od rodzaju unieruchomienia i zaleceń lekarza